متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 10

3 - در برخی از موارد هم مسأله اختلافی است که آیا تخصیص را بگیریم و یا نسخ را؟

- و این در فرضی است که خاص قبل از عام و عام بعد از خاص و قبل از وقت عمل به خاص فرا رسیده باشد.

- برخی می گویند عام ناسخ است، چون خاص قبلی نمی تواند بیان و تخصیص باشد چونکه بیان بر ذو البیان مقدّم نمی شود.

- برخی هم معتقدند که خاص، مخصّص عام می شود و تقدیم بیان مانعی ندارد چونکه ذات البیان مقدّم است و الاّ بیانیّت بیان مقرون به عام و از لحظۀ ورود عام شروع می شود.

- و در بعضی از موارد هم هر دو محتمل است و آن در فرضی است که هر دو مجهول التاریخ باشند و یا که احدهما معلوم و دیگری مجهول التاریخ باشد و یا هر دو معلوم التاریخ هستند و خاص هم پس از عام وارد شده باشد و لکن ما ندانیم که پیش از زمان عمل است و یا پس از آن که قابل حمل بر نسخ و تخصیص هردو می باشد.

*به عنوان یک نکتۀ مقدّماتی دیگر بفرمائید که تخصیص یا تقیید در حقیقت چیست؟

- عبارتست از بیان و کشف از اینکه در واقع عموم و اطلاق مراد نبوده است. بلکه ماعدا الخاص مراد بوده است، منتهی بیان به چهار نحو متصوّر است:

1 - اینکه بیان مقدّم بر ذو البیان باشد که در نکتۀ اوّلی به آن اشاره و دو نظریه در آن ابراز شد.

2 - اینکه بیان همراه و همزمان با ذو البیان باشد، که قدر متیقّن از بیانیّت همین است.

3 - اینکه بیان متأخّر از ذو البیان باشد منتهی این تأخیر بیان، تأخیر از وقت خطاب است و نه از وقت حاجت.

- امّا در اینکه آیا چنین تأخیر بیانی جایز است یا نه؟ چهار قول وجود دارد که در مباحث مجمل و مبین آمده است.

4 - اینکه بیان متأخّر از ذو البیان باشد و لکن پس از آنکه حضور وقت عمل فرا رسیده باشد، که از آن تعبیر به تأخیر بیان از وقت حاجت و عمل می شود.

*نزاع و اختلاف در کدامیک از اقسام چهارگانۀ مذکور است؟

- در همین قسم اخیر یعنی تأخیر بیان از وقت حاجت و عمل است.

1 - جمهور عامّه از جمله اشاعره معتقد به امکان و جواز هستند.

2 - جمهور امامیّه و عدلیّه معتقد به امتناع آن هستند چونکه تأخیر بیان را قبیح می دانند و معتقدند که کار قبیح از مولای حکیم صادر نمی شود.

3 - برخی از متأخرین از جمله مرحوم شیخ انصاری معتقد به این هستند که بدون مجوّز و مصلحت