متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 11

قبیح است و لکن گاهی مصلحت اهمّ، ایجاب می کند که جایز باشد.

- تفصیل این بحث خواهد آمد.

*به عنوان نکتۀ مقدّماتی، جهت یادآوری بفرمائید که مراد از تخصیص و نسخ چیست؟

* تخصیص عبارتست از اینکه: حکم صادرۀ از جانب مولی در واقع از همان آغاز صدور مخصوص بعض الافراد بوده است و نه همۀ افراد.

- مثلا: وجوب اکرام مخصوص علماء عادل بوده، لکن خطاب را در ظاهر به جهت مصالحی، عام و کلّی آورده است، منتهی پس از مدّتی که مخصّص وارد می شود، تخصیص کاشف مراد واقعی مولی از آن عام اوّلی می باشد.

- به عبارت دیگر: تخصیص یکشف از اینکه: این حکم از اوّل امر، در رابطۀ با بعض الافراد بوده است.

فالتّخصیص رفع بالنّسبه الی ظاهر الخطاب و دفع بالنّسبه الی الواقع.

* و امّا نسخ عبارتست از اینکه حکم صادره از جانب مولی از روز اوّل ظاهرا و باطنا عام و یا مطلق بوده است یعنی که در واقع عند المولی اکرام تمام علماء مثلا مصلحت داشته است و لذا بصورت عام فرموده: اکرم العلماء، لکن پس از مدّتی، مدّت مصلحت حکم مذکور نسبت به افراد فاسق از علماء به پایان می رسد و لذا دلیل خاص می آید آن را نسخ می کند. فالنّسخ رفع بالنّسبه الی الظاهر و الباطن.

*انما الکلام در اینجا در چیست؟

در اینستکه: عند المشهور 1 - شرط تخصیص اینستکه: حتما باید دلیل خاص قبل از حضور وقت عمل به عام صادر شده باشد و الاّ احتمال تخصیص منتفی شده و حمل بر نسخ متعیّن می شود مگر اینکه مانعی پیش آید، کما سیأتی.

2 - و شرط نسخ اینستکه: حتما باید دلیل خاص پس از حضور وقت عمل به عام صادر شود و الاّ احتمال نسخ منتفی خواهد بود و باید که حمل بر تخصیص می شود.

*به عنوان چهارمین نکتۀ مقدماتی بفرمائید هر خطابی که از جانب شارع بما هو شارع صادر

می شود چند ظهور دارد؟

- دو ظهور دارد:

1 - یک ظهور در عموم افرادی، یعنی که هر فردی از افراد عام را دربرمی گیرد، فی المثل: اکرم العلماء، فردفرد و یا به تعبیر دیگر همۀ افراد از علما را شامل می شود.

2 - یک ظهور هم در عموم ازمانی، یعنی حکم صادره همانطور که برای تمام افراد است به حسب ظاهر خطاب برای تمام ازمنه ای که یک شریعت استمرار دارد نیز هست.

- فی المثل: خطاب صادره در شریعت موسوی ظهور در استمرارش تا زمان ظهور آئین عیسوی