متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 115

نسبت به یکی از دو خاص ملاحظه کرده و نسبت به خاص دیگر ملاحظه نکنیم.

- خلاصه، مطلب همان است که در پاسخ اوّل از اشکال اوّل داده شد و لذا این صرف ادّعا بوده و خود اوّل الکلام است.

- و امّا قبل از ورود به پاسخ دوّم یادآور می شویم که در مسأله ششم از مرجّحات نوعیّۀ اظهر بر ظاهر گفته شد که: اذا دار الامر میان ارادۀ معنای حقیقی از کلام و حمل لفظ بر آن یا بر معنای مجازی مشهور؟ می گفتند: الحقیقه اولی بالاراده من الکلام عن المجاز.

2 - پاسخ دوّم از اشکال مزبور با توجه به مقدمۀ فوق اینستکه:

- ما یک عام و یا مطلق داریم که عبارتست از ذهب و فضّه که دلالت بر طبیعت دارد و نقدین و غیرهما را شامل می شود. حال امر دائر است بین اینکه:

1 - روایات نقدین را مخصّص یا مقیّد این عمومات یا مطلقات قرار دهیم تا در نتیجه لفظ ذهب و فضّه در معنای مجازی استعمال شود و از آنها خصوص نقدین اراده گردد.

2 - یا اینکه اخبار نقدین را مخصّص این عمومات یا مطلقات قرار ندهیم بلکه آنها را بر عمومشان ابقاء کرده و حمل بر معنای حقیقی کنیم.

- لا ریب در اینکه تا زمانی که استعمال بر وجه حقیقت ممکن است نباید به سراغ مجاز رفت و الحقیقه اولی بالاراده.

- در ما نحن فیه، استعمال حقیقی ممکن است به اینکه از ذهب و فضّه مطلق جنسین را اراده کرده و آن را نیز مخصّص عمومات اوّلیّه قرار دهیم.

- فتعیّن الحمل علی الحقیقه.

- حال شما بفرمائید چرا نسبت به عمومات اوّلیّه این حرف را نزده و نمی گوئید که آنها بر معنای حقیقی خود یعنی عموم باقی هستند؟

- ما خود پاسخ می دهیم به اینکه تخصیص آنها علی کلّ حال از مسلّمات است چه درواقع، نقدین مستثنی باشند و چه جنسین.

- بنابراین آنجا جای الحقیقه اولی، نمی باشد.