متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 117

1- (1) - المسالک 155:5-158.

- پس: ترجیح یکی از این دو مجاز (یعنی مجاز شما بر مجاز من)، بدون مرجّح است، بلکه ترجیح تخصیص ذهب و فضّه (بوسیلۀ درهم و دینار توسط من) ممکن است. چرا؟

- زیرا در این تخصیص (من) مراعات قوانین تعارض میان تخصیص ذهب و فضّه و بین آنچه که اخص از آن است (یعنی درهم و دینار) وجود دارد.

پاسخ شهید ثانی رحمه اللّه به اشکال فوق:

- می گوئیم: ما تعارض میان این دو امر (یعنی دو تجوّز) را مسلّم نمی دانیم. چرا؟

- زیرا استعمال عام اوّلی (یعنی عمومات نفی ضمان) علی وجه المجاز (به این معنا که گفتیم هیچ عاریه ای ضمان ندارد مگر درهم و دینار که شد مجاز و این مجاز) به هر تقدیر حاصل است بالاتفاق (و لذا وارد شدن یک مخصّص دیگر بر آن، ضرری نمی زند) و لکن اصل تجوّز (و احداث آن) در یک معنای دیگر معارضه ای با زیادی تجوز در استعمال ندارد (چرا که شما ذهب و فضۀ عام را تخصیص زده و در غیر موضوع له استعمال می کنید و این ایجاد اصل تجوز در آن دیگری است، و حال آنکه کار ما زیاد کردن تجوّز است) چرا؟

- زیرا ابقاء ذهب و فضّه به همان معنای عامشان (که معنای حقیقی است) یک استعمال حقیقی است (نهایت اینکه یک تخصیص دیگر به آن می زنیم و این زیادی تجوّز است که خلاف قاعده هم نیست) و لذا طلا و نقره هم ضمان دارد (چه سکه دار چه بدون سکّه).

- پس: با ثابت شدن اصل تجوّز (و به هم خوردن عوام) مجرّد تقلیل تجوّز، معارضه نمی کند با اصل تجوّز (ی که شما مرتکب شدید).

- و لذا با این مطلبی که (شما آقای فخر الدین گفتید که پای دو تجوّز یا دو مجاز در میان است)، بطلان (این حرفتان که گفتید ترجیح دادن مجاز شما) ترجیح بلامرجّح است روشن می شود، چونکه مرجّح در جانب حقیقت حاصل است (یعنی که نباید ذهب و فضه را تخصیص بزنید بلکه باید معنای حقیقی آن را رعایت کنید و حال آنکه شما در اینجا استعمال حقیقی را از بین بردید چون احداث مجاز کردید).

- شهید ثانی سپس می فرماید:

- مطالبی که تا به اینجا گفتیم، اقتضاء می کند این مطالب را حال در کلام بر این دو وجه (که آیا حلی مصوغه ضمان دارد یا نه؟ که ما طرف محقّق را گرفته، گفتیم ضمان دارد، یعنی ذهب و فضّه را یک مخصّص برای آن عمومات گرفتیم) و لکن مواضعی باقی ماند که نیاز به تنقیح دارد (ولی برای اثبات حرف آقای محقّق و ابطال حرف شما آقای فخر الدین فعلا همین مقدار کافی است).

***