متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 118

تشریح المسائل

اشاره

- قبل از بیان چهارمین اشکال مقدّمه باید بدانیم که: تخصیص عام و استعمال آن در ماعدا الخاص، عند المشهور، مجاز است و لذا قانون اینستکه:

- هرچه مجاز کمتر بهتر یعنی که باید مجاز را کم کرد و حقیقت را شایع نمود.

- آنگاه اگر بنا باشد که فی المثل عامّی تنها یک بار تخصیص بخورد یا دو و یا چندبار، یقینا یک بار اولویّت دارد چونکه موجب تقلیل مجازیّت است.

*با توجه به مقدمۀ فوق حاصل اشکال مستشکل در فان قیل: اذا کان التخصیص یوجب المجاز

وجب تقلیله ما امکن؛... الخ) چیست؟

- اینستکه: در ما نحن فیه دوران امر میان حقیقت و مجاز خالص نیست تا شما بگوئید: الحقیقه اولی، بلکه دوران امر بین احد المجازین است یعنی:

- یا باید در ذهب و فضّه مجازگوئی کرده و آنها را بر خصوص نقدین حمل کنیم و یا باید که در عمومات اوّلیّه مرتکب دو مجاز بشویم و حال آنکه تقلیل المجاز اولی چنانکه الحقیقه اولی.

- حال وقتی دوران امر میان احد المجازین شد، ترجیح احدهما بر دیگری و ارتکاب همان مجاز، ترجیح بلا مرجّح است و هو محال.

-- در اینجا می توان گفت که ترجیح مجازیت در ناحیۀ ذهب و فضّه و حمل آن دو بر نقدین اولویّت دارد و باید که همان را مرتکب شد. چرا؟ چون برطبق قاعده است و آن تقدیم خاص بر عام است که روایات نقدین باشد، نسبت به احادیث ذهب و فضّه. پس: ارتکاب این مجاز تعیّن پیدا می کند.

- نکته: با اخبار ذهب و فضّه نیز عمومات اوّلیّه را تخصیص زدن علی القاعده است و این موجب رجحان گردید و لکن همان سخن اوّل مستشکل که ترجیح بلامرجّح باشد وارد است.

*حاصل پاسخ شهید ثانی رحمه اللّه به این اشکال چیست؟

اینستکه: ما قبول نداریم که دوران امر بین دو مجاز باشد و هیچیک بر دیگری رجحان نداشته باشد بلکه ارتکاب مجازیّت در ناحیۀ عمومات لا ضمان و تخصیص آنها با اخبار ذهب و فضّه و اخبار جنسین بر عموم یا اطلاقشان اولویّت دارد. چرا؟ زیرا که نسبت به اوّلی ارتکاب مجاز از قبیل تکثیر المجاز است.

چرا؟ بخاطر اینکه قطعا عام اوّلی به باب نقدین تخصیص خورده است، اکنون اگر به باب مطلق ذهب و فضّه نیز تخصیص بخورد، صرفا باعث می شود که افراد بیشتری از تحت عام خارج شوند و لکن نسبت به دوّمی از قبیل احداث المجازیّه است، و لا ریب در اینکه تکثیر المجاز اولی از اصل تجوّز و احداث مجازیّت در معنای دیگر است.

- در نتیجه اینطرف رجحان دارد و ترجیح بلامرجّح هم نیست.