متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 12

است و حکم صادره در شریعت عیسوی ظهور در استمرارش تا زمان بعثت پیامبر اسلام حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله است، و خطابات صادره در شریعت اسلام از قبیل: اقیمو الصلوه و اتو الزکاه... و یا للّه علی النّاس حج البیت... و... به سبب استمرار شریعت اسلام تا آخر الزمان، مستمراند.

- یعنی اینکه خطابات و احکام اسلام تا قیام قیامت استمرار دارند مگر اینکه احیانا دلیلی بیاید و بعض از افراد را از تحت عام افرادی خارج کند که از آن تعبیر به تخصیص می شود. و این کاشف از اینستکه: فلان حکم از اوّل امر برای این دسته نبوده است، و لذا اگر جلو ظهور در استمرار و یا عام ازمانی را بگیرد و دلالت کند که فلان حکم پس از این تاریخ استمرار ندارد. اسمش نسخ است که معنایش گذشت.

*با توجه به مقدّمات چهارگانۀ فوق مراد از منها: لا اشکال فی تقدیم ظهور الحکم الملقی من

الشارع فی مقام التّشریع... الخ) چیست؟

اینستکه:

1 - یک عامی از جانب مولا صادر شده است فی المثل به نام اکرم العلماء، که هم ظهور در عموم افرادی دارد و هم ظهور در عموم ازمانی.

- به عبارت دیگر: دلالت دارد بر وجوب اکرام تمام علماء در تمام ازمنه تا زمان استمرار آن شریعت.

2 - پس از مدّتی، یک خاصی هم وارد شده است. حال:

* اگر ما یقین به ورود آن خاص، در قبل از زمان حاجت کنیم، معیّنا حمل بر تخصیص می شود، یعنی که جلوی عموم افرادی را می گیرد و کشف می کند که آن حکم از اوّل در رابطۀ با جمیع الافراد نبوده است، و لکن برای آن عدّه ای هم که بوده، همچنان استمرار دارد.

* و اگر یقین حاصل کنیم که آن خاص پس از زمان حاجت صادر شده تنها حمل بر نسخ می شود، یعنی که کاری به عموم افرادی ندارد بلکه حکم تابه حال برای همۀ افراد ثابت بود و لکن از حالا به بعد چنین نیست و لذا جلوی عموم ازمانی را می گیرد.

- و امّا اگر ما ندانیم که خاص کی صادر شده است، آیا قبل از وقت حاجت صادر شده است یا پس از آن چه باید بکنیم؟

- به عبارت دیگر: اگر هریک از تخصیص و نسخ محتمل باشد و ما ندانیم که کدامیک از آن دو رجحان دارند آیا تخصیص رجحان دارد تا کلام را بدان حمل کرده و از خیر عموم افرادی بگذریم یا که نسخ رجحان دارد تا کلام را بدان حمل کرده و از خیر عموم ازمانی بگذریم، وظیفه چیست؟

- مشهور بر آن اند که ظهور عام در عموم ازمانی قویتر است و لذا بر ظهور عام در عموم افرادی مقدّم می شود، پس باید از خیر عموم افرادی گذشت و از آن تعبیر می کنند به اینکه: التّخصیص اولی من النسخ.