متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 123

سپس نسبتش با دیگر معارضات سنجیده می شود). منتهی:

انقلاب نسبت در نسبتهای متفاوت:

1 - گاهی نسبت عام (یعنی اکرم العلماء که در رابطۀ با خاص دوّم یعنی یستحبّ اکرام العدول، عموم و خصوص من وجه است) منقلب شده، ترجیح (برای یکی نسبت به دیگری) نیز پیدا می شود، چنانکه اگر وارد شود به اینکه:

* اکرم العلماء (که عام مطلق است و دلالت دارد بر اینکه همۀ علماء واجب الاکرام اند، چه عادل، چه فاسق)

* و لا تکرم الفسّاقهم (که خاص اوّلی است و نسبتش به عام اوّل خاص مطلق است و شاهد بر این مطلب، ضمیر راجع (هم) به العلماء است و لذا نسبتشان عام و خاص مطلق است).

* و یستحبّ اکرام العدول (که خاص دوّم است و نسبتش با آن عام، عموم و خصوص من وجه است، چرا که فاقد آن ضمیر راجع است).

- پس: اگر العلماء (که عام است)، تخصیص بخورد بوسیلۀ علمای عدول، نسبت به علمای عدول می شود اخصّ مطلق، در نتیجه، علمای عدول تخصیص می خورد، و سر این مطلب روشن است. چرا؟

- زیرا اگر این ترتیب در علاج نسبت نباشد، یا الغاء نص لازم می آید و یا طرح و کنار گذاشتن آن ظاهر منافی با آن، که هردو باطل است.

عدم انقلاب نسبت در نسبتهای متّحد:

2 - و گاهی این نسبت (در جایی که نسبتها متحداند یعنی نسبت عام هم با خاص اوّل من وجه است، هم با خاص دوّم) منقلب نمی شود و لکن ترجیح در (یکی نسبت به دیگر) متعارضات پیدا می شود، چنانکه اگر وارد شود به اینکه:

* اکرم العلماء (که عام است و نسبتش با هردو خاص عموم و خصوص من وجه است، و معنایش اینستکه: همۀ علماء واجب الاکرام اند چه فاسق و چه غیرفاسق و چه شاعر و چه غیرشاعر).

* لا تکرم الفسّاق، که خاص اوّل است و نسبتش با آن عام، عموم و خصوص من وجه است یعنی که همۀ فساق محرم الاکرام اند چه شاعر چه غیرشاعر.

* یستحبّ اکرام الشّعراء که خاص دوّم است و نسبتش با عام، بازهم عموم و خصوص من وجه است، یعنی اکرام شعراء مستحب است، چه عالم چه جاهل، چه فاسق چه غیرفاسق.

حال:

- اگر فرض کنیم که فساق کثیر الافراد است، نسبت به علماء (و علماء قلیل الافراداند نسبت به فساق و لذا کالنّصّ است و باید عموم فساق حفظ شود، آن گاه)، آن فساق تخصیص می خورد با غیرعلماء (یعنی