متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 124

فساق غیرعالم).

- در نتیجۀ (این تخصیص)، عالم فاسق از حرمت اکرام (یعنی از لا تکرم الفسّاق) خارج (و واجب الاکرام) می شود.

و امّا مادّۀ اجتماع:

اشاره

- یعنی فرد شاعر عالم فاسق مردد است بین وجوب و استحباب (که به مقتضای جمع اوّلی و دوّمی می شود واجب الاکرام و به اعتبار سوّمی می شود مستحب الاکرام).

- سپس اگر فرض شود که فساق پس از اخراج علماء (فاسق) قلیل الافراد است نسبت به شعراء (و شعراء کثیر الافراد است نسبت به فساق)، شعرا بوسیلۀ آن تخصیص می خورد.

- پس: فرد فاسق شاعر مستحب الاکرام نیست (بلکه محرم الاکرام است).

- سپس اگر فرض شود که شعراء پس از تخصیص بوسیلۀ فساق، نسبت به علماء می شود قلیل الافراد (و علماء می شود کثیر الافراد)، دلیل العلماء (یعنی اکرم العلماء) تخصیص می خورد بوسیلۀ دلیل الشعراء.

- در نتیجه حکم می شود به اینکه مادّۀ اجتماع بین کل یعنی عالم شاعر فاسق، مستحقّ الاکرام است (و لذا مراد از اکرم العلماء، علمای غیرشاعر است و مراد از فساق، فساق غیرشاعر).

- و قیاس کن با آنچه که ما (در مرجّح دلالی) گفتیم، صورت مرجّح غیردلالی را که یکی از آن دو نسبت به بعض دیگر متعارضات، ترجیح دارد و لکن ترجیحش غیردلالی است.

- و امّا غرض از اطالۀ کلام در این انقلاب نسبت (یعنی باب متعارضات) تنبّه دادن به شما بر وجوب تأمل و تفکر در علاج دلالت است به هنگام تعارض، چرا که مطلع شدیم که در برخی از کتب استدلالی (مثل مناهج الاحکام یک صفحه مانده به آخر و عوائد ص 78) بعضی لغزشها وجود دارد. و اللّه مقیل العثرات.

***

تشریح المسائل

*بحث در این قسمت راجع به چه امری است؟

- راجع به بخش و یا قسم دوّم از ادلّۀ متعارضه است یعنی موردیکه دلیلهای متعارض دارای نسبتهای متفاوته و مختلفه هستند، یعنی به حسب فرض اوّلی با دوّمی یک نسبت دارد، دوّمی با سوّمی یک نسبت دیگری دارد و اوّلی با سوّمی یک نسبت دیگری دارد.

*مراد شیخنا از و ان کانت النّسبه بین المتعارضات مختلفه،... الخ چیست؟

- بیان حکم متعارضات مختلفه النسبه است و لذا می فرماید: