متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 126

3 - گاهی انقلاب نسبت حادث می شود، احدهما، هم بر دیگری ترجیح پیدا می کند لکن به نسبت متفاوت. فی المثل:

1 - یک دلیل گفته: اکرم العلماء 2 - دلیل دیگر گفته: لا تکرم فساق العلماء 3 - و دلیل سوّم گفته:

یستحبّ اکرام العدول.

- دلیل اوّل در اینجا با دلیل دوّم، عام و خاص مطلق اند، دلیل اوّل با دلیل سوّم عامّین من وجه هستند. حال:

- ما بین دو دلیل اوّل و دوّم، قانون عام و خاص رعایت می شود و هو تقدیم الخاصّ علی العالم چونکه ترجیح دلالی دارد.

- پس از تقدیم خاص بر عام، عام یعنی اکرم العلماء منحصر می شود به عالم عادل.

- همین دلیل عام یعنی اکرم العلماء، قبل از ترجیح خاص بر آن، نسبتش با دلیل سوّم عامّین من وجه بود و لکن پس از ترجیح نسبتش به دلیل سوّم عام و خاص مطلق شده است.

- بازهم در اینجا قانون اینستکه: یقدّم الخاصّ علی العام.

- در نتیجه: اکرام فاسقین از علماء حرام، اکرام عادل از علماء واجب، و اکرام عادل از غیر علماء مستحب می باشد.

4 - گاهی هم انقلاب نسبت حادث می شود، ترجیح نیز پیدا می شود لکن به نسبت واحده و نه متفاوته، فی المثل:

- در (یجب اکرام العلماء)، و (یحرم اکرام الفسّاق)، و (یستحبّ اکرام الشعراء)

1 - دلیل اوّل با دلیل دوّم عامین من وجه بوده و مادّۀ اجتماعشان عالم فاسق است.

2 - دلیل اوّل با دلیل سوّم باز عامین من وجه بوده و مادّۀ اجتماعشان عالم شاعر است.

3 - دلیل دوّم با دلیل سوّم نیز عامین من وجه اند و مادّۀ اجتماعشان شاعر است.

4 - هرسه دلیل نسبت به هم عام و خاص من وجه بوده و مادّۀ اجتماعشان عالم فاسق شاعر است.

- حال در مقام معالجه و رفع تعارض فرض کنید که:

- عام اوّل نسبت به عام دوّم، قلیل الافراد است که گفته آمد که قلیل الافراد بر کثیر الافراد رجحان دارد و لذا مادّۀ اجتماع را از دلیل دوّم گرفته به دلیل اوّل می دهد.

- سپس فرض کنید که:

- عام دوّم پس از تخصیص با اوّلی و خروج مادّۀ اجتماع از تحت آن، نسبت به دلیل سوّم، قلیل الافراد شده و مادّۀ اجتماع را از سوّمی می گیرد.

- سپس فرض کنید که: