متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 128

تلخیص المطالب

*جناب شیخ انقلاب نسبت چیست؟

- اینستکه: گاهی نسبت دو دلیل از چند دلیل را ابتدا مورد سنجش قرار می دهیم می بینیم که فی المثل نسبت میان آن دو عموم و خصوص مطلق است، لکن وقتی یکی از آن دو مثلا اعمّ مطلق را با دلیل سوّم می سنجیم می بینیم که آن نسبت میان دلیل اوّل و دوّم تغییر کرده و شده است عموم و خصوص من وجه و یا بالعکس.

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: بر طبق کدام نسبت باید به معالجۀ این ادلّه دست بزنیم، اوّلیّه یا ثانویّه؟ فی المثل به سه دلیل ذیل توجه کنید:

1 - اکرم العلماء 2 - یستحبّ اکرام العدول 3 - لا تکرم الفسّاق العلماء.

- در نسبت سنجی اوّلیّه میان این ادلّه به این نتیجه می رسیم که:

1 - نسبت میان دلیل دوّم با سوّم یعنی یستحبّ اکرام العدول با لا تکرم فسّاق العلماء تباین است و لذا تعارضی باهم ندارند، چونکه یکی استحباب است و یکی حرمت و موضوع هم دوتاست.

2 - نسبت میان دلیل اوّل با دلیل سوّم یعنی اکرم العلماء با لا تکرم فسّاقهم، عموم و خصوص من وجه است.

3 - نسبت میان دلیل اوّل با دوّم یعنی اکرم العلماء با یستحبّ اکرام العدول عموم و خصوص من وجه است.

- پس از این نسبت سنجی اوّلیّه، مقتضای قاعده اینستکه: دلیل اوّلی یعنی اکرم العلماء را با دلیل سوّمی تخصیص بزنیم چونکه عام و خاص مطلق اند و یخصّص العامّ بالخاصّ، یعنی که فسّاق را از علماء استثناء کنیم.

- امّا در رابطۀ با دلیل اوّل و دوّم که عموم و خصوص من وجه هستند دو قول وجود داشت:

- یک قول این بود که یتوقّف و یرجع

- یک قول هم این بود که اینجا جای اخبار علاجیّه است یعنی که راجح را اخذ و مرجوح را طرح کن.

- عقیدۀ ما نیز در اینجا یعنی در مادّۀ اجتماع که عالم عادل باشد که یا واجب است یا مستحبّ همین است یعنی که باید راجح را اخذ و مرجوح را طرح کرد.

- البته، اگر دو حدیث در مادّۀ اجتماع مساوی باشند که اذن فتخیّر.

- امّا: وقتی که ما حدیث اوّل یعنی اکرم العلماء را که عام است با حدیث سوّم که لا تکرم فسّاق العلماء باشد تخصیص می زنیم و فسّاق را از آن استثناء می کنیم، اکرم العلماء می شود اکرم عدول العلماء و یا به