متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 129

تعبیر دیگر یجب اکرام عدول العلماء.

* حال سؤال اینستکه: چه نسبتی بین یجب اکرام عدول العلماء که خاص مطلق شده با یستحبّ اکرام العدول که عام مطلق شده است وجود دارد؟

* خواهید گفت که اعم و اخصّ مطلق اند و حال آنکه در نسبت سنجی اوّلی نسبتشان عموم و خصوص مطلق بود.

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: آیا معالجۀ این ادلّه را بر اساس آن نسبت اوّلیّه انجام داد یا براساس این نسبت ثانویه؟

- اگر بر طبق نسبت ثانویه باشد خوب مطلب راحت است چرا که دلیل سوّم می شود مخصّص دلیل اوّل و دلیل اوّل می شود مخصّص دلیل دوّم.

- و امّا اگر بخواهیم نسبت اوّلیّه را در نظر بگیریم متوجّه می شویم که آن نسبت تغییر کرده است چرا که عموم و خصوص من وجه بود و حال تبدیل شده به عام مطلق.

- البته ممکن است که این تغییر و تبدیل بالعکس هم باشد یعنی که نسبت اوّلیّه عام مطلق باشد و سپس تبدیل شود به عام من وجه، فی المثل به سه خبر:

- اکرم العلماء و لا تکرم فسّاق النّحاه و لا تکرم فسّاق العلماء توجه کنید.

1 - نسبت بین دلیل اوّل یعنی اکرم العلماء با دلیل دوّم یعنی لا تکرم فسّاق النحاه اعم و اخصّ مطلق است چونکه اوّلی اکرام تمام علماء را واجب می داند و دوّمی علمای نحوی را از آن استثناء کرده است.

2 - نسبت میان دلیل اوّل یعنی اکرم العلماء با دلیل سوّم یعنی لا تکرم فسّاق العلماء نیز عموم و خصوص مطلق است.

- به عبارت ساده تر: حدیث اوّلی عام مطلق و لکن حدیث دوّم و سوّم هردو خاص مطلق اند، منتهی دوّمی نسبت به سوّمی اخصّ است که گفته می شود اخصّ الخاصّین.

حال:

- اگر ما اوّلی را با دوّمی تخصیص بزنیم یعنی که لا تکرم فسّاق النّحاه را مخصّص اکرام العلماء قرار دهیم، معنای اکرم العلماء تبدیل می شود به:

- یجب اکرام العلماء الاّ فساق النّحاه، یعنی که اکرام همۀ علماء واجب است بجز فاسق نحوی.

- حال نسبت یجب اکرام العلماء الاّ فسّاق النّحاه با لا تکرم فسّاقهم یعنی فساق از علماء، عموم و خصوص من وجه است و حال آنکه در ابتدا عموم و خصوص مطلق بود. چرا؟

- بخاطر اینکه در اوّل کار بحث از وجوب اکرام عالم بجز فاسق نحوی بود چه عادل باشند و چه