متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 130

فاسق و لذا فقط یک قسمت کمی در آنجا استثناء شد و آن فاسق نحوی بود.

- و امّا حدیث سوّم یعنی لا تکرم (و یا لا یجب) فسّاق العلماء مطلق است یعنی که چه نحوی باشد و چه غیرنحوی یعنی که اکرام عالم فاسق حرام است چه نحوی باشد و چه غیرنحوی.

- در اینجا ما عموم و خصوص مطلق را تبدیل کردیم به عموم و خصوص من وجه.

*جناب شیخ در تبیین مطلب اخیر بفرمائید مادّۀ افتراق این سه حدیث چیست؟

1 - مادّۀ افتراق حدیث اول، العالم العادل است که اکرامش به مقتضای دلیل اول واجب است.

2 - مادّۀ افتراق حدیث دوّم، نحوی فاسق است که تعارضی در آن نیست و قطعا باید کنار برود چه به مقتضای دلیل اوّل و چه به مقتضای دلیل دوّم.

پس: عالم عادل از آن دلیل و یا حدیث اوّل، فاسق نحوی مال دلیل دوّم و فاسق غیرنحوی هم مادّۀ اجتماع هردو، چرا که:

- اکرم العلماء می گوید: یجب اکرامهم، لا تکرم فسّاقهم می گوید: لا یجب اکرامهم.

- خوب حدیث اوّل با سوّم در ابتدا نسبتشان عام و خاص مطلق بود و حال آنکه اکنون عموم و خصوص من وجه است و لذا:

* اگر آنها را براساس نسبت اوّلیّه محاسبه کنیم که یک عام است و دوتا خاص، خوب هردو را مخصّص عام قرار داده می گوئیم:

- اکرم العلماء عام است، یک مرتبه با فاسق نحوی آن را تخصیص می زنیم و یک مرتبه با مطلق فاسق چه نحوی و چه غیرنحوی آن را تخصیص می زنیم.

* و اگر براساس نسبت ثانویّه آنها را محاسبه کنیم می شوند عامین من وجه.

- در عامین من وجه هم راجح را اخذ و مرجوح را طرح می کنیم یا که اذن فتخیّر.

*انما الکلام در کجاست؟

- در اینجاست که آیا در این معالجه باید که نسبت اوّلیّه را ملاک قرار داد یا که نسبت ثانویّه را؟

- گاهی هم نسبت اوّلیّه در بین چند خبر پس از معالجه تبدیل می شود به تباین فی المثل به سه خبر ذیل توجه کنید:

1 - مولا اوّل گفته: اکرم العلماء 2 - پس از آن گفته: لا تکرم الفسّاق، نه فسّاقهم 3 - بعد از آن گفته: لا تکرم عدول العلماء، حال:

* نسبت بین حدیث اوّل یعنی اکرم العلماء با حدیث دوّم یعنی لا تکرم الفسّاق، عامین من وجه است و لذا دو حدیث در عالم فاسق باهم تعارض دارند.

* نسبت حدیث اوّل یعنی اکرم العلماء با حدیث سوّم یعنی لا تکرم عدول العلماء عام و خاص مطلق