متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 132

1 - یک دفعه اینستکه: اگر این دوتا خاص را مخصّص عام قرار دهیم، عام بدون مورد خواهد ماند یعنی که دیگر موردی برای آن باقی نمی ماند و لذا در اینجا نباید که هردو خاص را مخصّص عام قرار داد فی المثل به خبرهای سه گانۀ ذیل توجه کنید:

1 - یجب اکرام العلماء 2 - لا یجب اکرام فسّاق العلماء 3 - یستحبّ اکرام عدول العلماء.

- خبر اوّل در اینجا عام مطلق خبر دوّم و سوّم هردو خاص مطلق هستند، حال:

- اگر این دو خاص را مخصّص آن عام قرار بدهیم چیزی برای عام باقی نمی ماند چونکه علماء، یا عدول اند و یا فسّاق اند.

- حدیث دوّم گفته: لا تکرم فسّاق العلماء.

- حدیث سوّم گفته: یستحبّ اکرام عدول العلماء.

- وقتی این دو خاص روی هم ریخته شوند معنایشان می شود: لا یجب اکرام العلماء و حال آنکه خبر اوّل گفته اکرم العلما، یعنی که یجب اکرام العلماء.

پس: در اینجا هم نتیجه دو خبر دوّم و سوّم با خبر اوّل متباینین می شوند و هم عام بدون مورد می ماند و لذا باید فکر دیگری کرد و آن اینستکه:

- آن دو خاص را به صورت راجح و مرجوح گرفته یکی را اخذ و دیگری را طرح نمود و آن را که اخذ می کنیم مخصّص عام قرار دهیم.

2 - یکدفعه هم هست که عام به قدری افراد دارد که اگر با دوتا خاص آن را تخصیص بزنیم عیبی ندارد فی المثل:

- یکبار گفته: اکرم العلماء، که این عام مطلق است.

- بار دیگر گفته: لا تکرم فسّاقهم، که این خاصّ مطلق است.

- بعد هم گفته: لا تکرم النّحاه، که این نیز خاص مطلق است.

الحاصل: یک عام است و دوتا خاص مطلق و از این دوتا خاص منتهی:

* گاهی یکی از آن دو مخصّص متّصل است و یکی مخصّص منفصل، مثل اینکه گفته باشد: اکرم العلماء الاّ فسّاقهم، و سپس گفته باشد: لا تکرم النحاه، که الاّ فسّاقهم مخصّص متصل است و لا تکرم النّحاه، مخصّص منفصل است.

- در اینجا همه اتفاق دارند که آن مخصّص متّصل، عام را تخصیص می زند و عام ظهور پیدا می کند در ما بقی علماء یعنی عدول، یعنی اکرم العلماء العدول.

- وقتی عام ظهور پیدا کرد در ما بقی، لا تکرم النّحاه را به عنوان یک مخصّص دیگر بحساب می آوریم.