متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 134

- وقتی با یک عام تنها مواجه می شوید، ظهور آن عام را به نام ظهور اوّلی در نظر بگیرید بدین معنا که در همۀ افرادش ظهور دارد.

- سپس ببینید که چند مخصّص می توانید برای آن پیدا کنید.

- اگر در بررسی اوّل خود یک مخصّص پیدا نمودید چه لبّی باشد و چه اخص الخاصین و... آن را مخصّص این عام قرار دهید.

- در اینجا وقتی عام را با این مخصّص تخصیص می زنید، عام در ما بقی ظهور پیدا نمی کند بلکه هنوز ظهور اوّلیش محفوظ است.

- چنانچه در بررسی دوّم خود به مخصّص دیگری دست پیدا کردید، باز هم ظهور اوّلی عام را با این مخصّص دوّم بسنجید و به دنبال انقلاب نسبت نروید.

بلکه برای بار سوّم به دنبال یافتن مخصّص بروید.

- اگر در مرحلۀ سوّم از پیدا شدن مخصّص مأیوس شدید، آنگاه است که عام ظهور پیدا می کند در ما بقی و الاّ عام به این زودی ظهور در ما بقی پیدا نمی کند.

- به عبارت دیگر: مادامی که شما از مخصّص مأیوس نشده اید، عام ظهور ثانوی پیدا نمی کند بلکه بر همان ظهور اوّلیش باقی بوده و منتظر مخصّص است.

*جناب شیخ بطور خلاصه اختلاف شما با آقای نراقی در مسأله انقلاب نسبت بر سر چیست؟

- بر سر اینستکه: اگر ما یک عام داشته باشیم، و دو خاص مطلق در برابر آن قرار بگیرد چه باید کرد؟

- مشهور بر آن اند که باید دوتا خاص را مقدّم بر آن عام کرده در آن واحد دو تخصیص بر آن عام می زنیم همانطور که اگر یک خاص در برابر عام قرار می گرفت، آن خاص را مقدّم بر آن عام می کردیم و عام را تخصیص می زدیم.

- مرحوم نراقی می فرماید که نه، بلکه اوّل عام را بوسیلۀ آن خاص اوّلی تخصیص می زنیم، بعد نسبت آن را با خاص دوّمی مورد سنجش قرار می دهیم، هر نسبتی که وجود داشت بر طبق آن عمل می کنیم.

*موارد مختلف برخورد دو خاص مطلق با یک عام در چه مواردی است؟

- در سه مورد است:

1 - در جایی است که خاص اوّل، مخصّص منفصل لفظی است، و خاص دوّم هم مخصّص منفصل لفظی است (مثل: لا تکرم النحویین)

2 - در جایی است که خاص اوّل، مخصّص منفصل لبّی است، و خاص دوّم هم مخصّص منفصل لفظی است.