متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 136

پس: نباید که عام را تنها با این خاص اولی تخصیص زد، بلکه باید آن را با هردو مخصص به طور یکجا تخصیص زد.

2 - به فرض که عام را با این خاص منفصل لبّی تخصیص بزنید، تنها کاری که این تخصیص می کند آن ظهور را برمی دارد.

- به عبارت دیگر: تخصیصی که بوسیله این خاص لبّی وارد می شود، می گوید: مراد از العلماء، همۀ علماء نیست، بلکه مراد علمای عدول است، امّا بازهم نمی گوید که مراد همۀ علمای عدول است، و حال آنکه شما زمانی به مقصود خود می رسید که ثابت کنید مراد از علمای عدول، همۀ علمای عدول است.

- به عبارت دیگر ثابت کنید که مراد از آن عام، تمام الباقی بعد از تخصیص است.

- به عبارت دیگر: اگر بخواهید که این خاص لبّی را مخصّص آن عام قرار دهید، در صورتی سخن شما درست است و نسبت عام با این مخصّص، عموم و خصوص من وجه است که مراد از آن تمام الباقی بعد از تخصیص باشد، یعنی که تمام علمای عدول واجب الاکرام باشند چه نحوی و چه غیرنحوی. و لکن شما نمی توانید این مطلب را ثابت کنید.

- بله، در عام متّصل لفظی مثل: اکرم العلماء الاّ الفسّاق حرف شما را قبول داریم. چرا؟

- زیرا در اینجا این خاص یعنی (الاّ الفسّاق)، از قبیل صفت است.

- یعنی: همانطور که مولا می گوید: اکرم العلماء العدول، یا می گوید: اکرم العلماء ان کانوا عدولا، و معنایش اینستکه: تمام علمای عدول را اکرام کن، در مستثنای متّصل مثل: اکرم العلماء الاّ الفسّاق نیز همانطور است یعنی که تمام علمای عدول را اکرام کن.

- حال: وقتی شد اکرم تمام علمای عدول، نسبتش با آن لا تکرم النحویین عام و خاص من وجه است.

- بله، در مخصّص متّصل لفظی ما نیز با شما آقای نراقی موافقیم لکن این دخلی به مخصّص منفصل لبّی ندارد. چرا؟

- زیرا در اینجا اصلا ظهوری برای العلماء شکل نمی گیرد تا بعد مخصصی بیاید و آن ظهور را بردارد، بلکه از اوّل مراد اکرام علمای عدول است و لذا نسبتش با آن عوض می شود.

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: ظهور مزبور در این تمام الباقی یعنی علمای عدول بالوضع است یا بالقرینه؟

- پاسخ را روی دو مبنا باید بدست آورد:

1 - مشهور می گفت: چه عام تخصیص بخورد و چه مطلق می شود مجاز. چرا؟

- زیرا موضوع له یا معنای حقیقی عام، عموم است، وقتی تخصیص بخورد می شود مجاز. موضوع له