متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 137

یا معنای حقیقی مطلق هم اطلاق است، وقتی تقیید شود. می شود مجاز.

2 - مرحوم آخوند می فرمود که خیر، نه عام با تخصیص خوردن مجاز می شود و نه مطلق در اثر تقیید مجاز می گردد، بلکه عام را چه در عموم استعمال کنیم و چه آن را تخصیص بزنیم حقیقت در عموم است، چنانکه مطلق را نیز چه در اطلاقش استعمال کنیم و چه آن را تقیید کنیم حقیقت است.

3 - سلطان العلماء می گفت: اگر عام را تخصیص بزنیم می شود مجاز لکن مطلق در اثر تقیید، مجاز نمی شود.

حال: روی مبنای آخوند، معنای اکرم العلماء الاّ الفسّاق می شود: اکرم العلماء العدول یعنی که این العلماء ظهور در تمام الباقی دارد که همۀ علمای عدول باشد. منتهی این ظهور در تمام الباقی:

1 - بالوضع است در صورتیکه بگوئیم عام مخصّص حقیقت است.

2 - بالقرینه است اگر بگوئیم، عام مخصّص مجاز است.

*جناب شیخ چگونه می توان از بحث های مذکور به یکی از فروعات فقهیه وارد شده و آن را بر اصلی

که در اینجا آمد تطبیق نمود؟

- با طرح این سؤال که آیا عاریه در اسلام موجب ضمان می شود یا نه؟

- و لذا قبل از ورود به بحث باید گفت در اینجا چند دسته روایت در این رابطه وجود دارد.

1 - عموماتی مثل: لیس فی العاریه ضمان و یا لا ضمان فی العاریه، که بصورت عموم یا اطلاق از عاریه نفی ضمان کرده اند.

2 - روایاتی که در خصوص دینار وارد شده مثل: لا ضمان فی العاریه الاّ الدینار.

3 - روایاتی که در خصوص درهم وارد شده مثل: لا ضمان فی العاریه الاّ الدّرهم.

4 - روایاتی که در مطلق طلا و نقره وارد شده مثل: لا ضمان فی العاریه الاّ الذّهب و الفضّه.

*انما الکلام در چیست؟

- در رابطۀ با جمع میان دستۀ دوّم و سوّم از یکطرف و دسته چهارم از طرف دیگر است.

*جناب شیخ نظر جنابعالی در این رابطه چیست؟

- اینستکه: چون مستثنا متّصل مفید حصر است، درست است که بگوئیم:

- نسبت بین این سخن امام علیه السّلام که می فرماید: لیس فی العاریه ضمان الاّ الدّینار و الدّرهم و بین این سخن ایشان که می فرماید: فی عاریه الذّهب و الفضّه ضمان، عموم و خصوص من وجه است. چرا؟

- زیرا: در اینجا دو مادّۀ افتراق وجود دارد و یک مادّۀ اجتماع، یعنی:

1 - یک مادّۀ افتراق در میان آن دو لباس عاریه ای است، که در این رابطه:

- روایت اوّل افادۀ حصر کرده می گوید در صورت تلف ضمان ندارد چون منحصرا این درهم و دینار