متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 139

- لیس فی العاریه ضمان می گوید: در عاریه ضمان نیست مگر در درهم و دینار، و مگر در طلا و نقره.

- به عبارت دیگر: ایشان مخصّص متّصل و مخصّص منفصل را هم عرض مقدّم بر عام می کند.

- الحاصل: با اینکه یکی از دو خاص یعنی الاّ الدنانیر و الدراهم متّصل است، هردو را بر عام مقدّم کرده می گوید: یستثنی الجمیع، یعنی که هم درهم و دینار و هم طلا و نقره همه استثناء شده و دارای ضمان هستند.

- و امّا شهید ثانی این مطلب را در مسالک ذکر کرده می فرماید:

- از نظر ما اختلافی در ضمان دار بودن درهم و دینار وجود ندارد، بلکه اختلاف در غیر درهم و دینار، یعنی در حلی مصوغه از طلا و نقره است چونکه دو مذهب در آن وجود دارد.

- یک مذهب، از محقّق ثانی است که می گوید: حلی مصوغه ضمان دارد.

- یک مذهب، از فخر الدین شاگرد علامه در ایضاح است که می گوید: حلی مصوغه ضمان ندارد.

*تحقیق شهید ثانی در این مسأله چیست؟

- اینستکه: در این رابطه سه طایفۀ از روایات وجود دارد:

- یک دسته، عموماتی هستند که بطور کلّی می گوید: در عاریه ضمان وجود ندارد.

- دو دسته دیگر هم می گویند، عاریه ضمان ندارد، مگر درهم و دینار، مگر طلا و نقره.

- ما این دو دسته روایات را مخصّص آن عمومات قرار می دهیم.

- در نتیجه اذهب و فضّه ولو سکه دار هم نباشند، ضمان دارند، پس حلی مصوغه نیز ضمان دارد.

*جناب شیخ اگر توسط فخر الدین اشکال شود به اینکه:

- قاعدۀ عام و خاص مطلق اینستکه: خاص را بر عام مقدّم کرده، در عام تصرّف کنیم.

- حال عین همین مطلب در میان دوتا خاص وجود دارد، یعنی:

- همانطور که ذهب و فضّه نسبت به عمومات نفی ضمان، خاص است، نسبت به درهم و دینار عام است، یعنی: شما عمومات نفی ضمان را با این روایت درهم و دینار تخصیص زده می گوئید: درهم و دینار ضمان دارد.

- حال: نسبت ذهب و فضّه با این درهم و دینار، عام و خاص مطلق است.

به عبارت دیگر:

- یک خاص می گوید: ذهب و فضّه، ضمان دارد، یک خاص هم می گوید: درهم و دینار ضمان دارد.

- اما همین ذهب و فضّه که نسبت به عمومات نفی ضمان خاص است، نسبت به درهم و دینار عام است.