متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 140

- پس: باید که برطبق قاعدۀ عام و خاص در آن تصرّف کرده حملش کنیم بر درهم و دینار و بگوئیم که این ذهب و فضّه به معنای درهم و دینار است.

- پس نتیجۀ استثنای از آن عمومات نفی ضمان یک چیز است و آن درهم و دینار است.

- الحاصل: عام، یعنی روایتی که می گوید: لیس فی العاریه ضمان، یک تخصیص می خورد و آن درهم و دینار است، یعنی تنها درهم و دینار است که ضمان دارد و لکن غیر از درهم و دینار، یعنی طلاهای زرگری شده و یا به تعبیر دیگر حلی مصوغه ضمان ندارد.

*شهید ثانی چه پاسخ می دهد؟

- پاسخ اوّل ایشان اینستکه: آنچه که در بالا ذکر شد منافاتی با گفته های ما ندارد چرا؟

- زیرا ما در اینجا یک عام داریم و دو خاص، و باید که این دو خاص را مخصّص آن عام قرار دهیم، منتهی ما دیگر کاری به این نداریم که نسبت میان خود این دو خاص چیست.

- عامّی که می گوید: لیس فی العاریه ضمان، باید دو تخصیص بخورد:

- یکی با روایت درهم و دینار، یکی هم با روایت ذهب و فضّه، چونکه منافاتی بین اخراج ذهب و فضّه در یک روایت و بین اخراج درهم و دینار در یک روایت دیگر وجود ندارد تا اینکه موجب جمع میان آن دو خاص به تخصیص یا تقیید شود.

- پاسخ دوّم ایشان اینستکه: عمل کردن به یکی از دو خبری که اخص می باشند یعنی لا ضمان فی العاریه الاّ الدّینار، و لا ضمان فی العاریه الاّ الدّراهم، ممکن نیست.

چرا؟

به عبارت دیگر: چون استثناء نقدین در یک روایت نیست، بلکه در دو حدیث علیحده است، به نحوی که مفهوم یکی منطوق دیگری را رد می کند و مفهوم آن دیگری منطوق این یکی را رد می کند، صلاحیّت تخصیص را نسبت به مطلقات ذهب و فضّه را ندارد.

- بنابراین احدی به ظاهر یکی از این دو قائل نشده است، برخلاف روایات ذهب و فضّه که از این جهت قصوری نداشته و بر طبق ظاهر آنها فتوی هم داده شده است.

- پس: دلیل قابلی برای تخصیص عمومات یا مطلقات ذهب و فضّه پیدا نشد و لذا به ظاهر آنها نیز عمل کرده می گوئیم:

- مطلق جنسین ضمان دارند، لکن در خصوص درهم و دینار، مطلب مؤکّد است.

*اعتراض فخر الدین به پاسخ دوّم شهید ثانی چیست؟

- اینستکه: بله، چنانکه شما گفتید این دوتا روایت است و مفهوم یکی منطوق دیگری را رد می کند، لکن ما مفهوم هردو را که مشکل درست کرده کنار گذاشته و دو روایت را یکی کرده، منطوق و یا به تعبیر