متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 146

- به عبارت دیگر: نسبت عام با خاص اوّلی، عموم و خصوص مطلق است و با خاص دوّمی، عموم و خصوص من وجه است. فی المثل:

- اگر ما یک عام داشته باشیم مثل: اکرم العلماء، با دو خاص مثل: لا تکرم الفسّاق منهم، که خاص مطلق است، و مثل: یستحبّ اکرام العدول لکن از میان این دو خاص یکی رتبه مقدّم بر دیگری بوده و بر آن رجحان داشته باشد، اعم از اینکه ارجح دلالی باشد مثل اظهر و ظاهر یا نص و ظاهر یا ارجح صدوری مثل اعدل بودن راوی یکی از دو خاص یا اشهر بودن یکی از آن دو روایت، باید که عام را با آن ارجح تخصیص بزنیم و بعد نسبتش را با آن یکی خاص مورد سنجش قرار دهیم.

*جناب شیخ در اینجا که عام را با خاص اوّلی تخصیص زده و بعد نسبتش را با خاص دوّم

می سنجیم چند صورت وجود دارد؟

- چهار صورت:

1 - یک وقت پس از تخصیص عام با خاص اوّلی، نسبت عام به آن خاص دوّمی منقلب شده، علاوه بر انقلاب نسبت، ترجیح نیز حادث می شود.

2 - در مقابل گاهی پس از تخصیص عام با خاص اوّلی، نه انقلاب در نسبت پیدا می شود و نه ترجیح.

3 - و گاهی پس از تخصیص عام با خاص اوّلی، انقلاب نسبت پیدا نمی شود لکن ترجیح حادث می شود.

4 - گاهی هم پس از تخصیص عام با خاص اوّلی، انقلاب نسبت پیدا می شود، لکن ترجیح حادث نمی شود.

* حال در رابطۀ با صورت اوّل که نسبت عام با خاص اوّلی، عموم و خصوص مطلق است و با خاص دوّم، عموم و خصوص من وجه است، ما حرف آقای نراقی را که در بحث قبل نپذیرفتیم، قبول کرده، عام را با خاص اوّلی تخصیص زده و سپس نسبت آن را با خاص دوّم می سنجیم. چرا؟

- چونکه خاص اوّلی، خاص مطلق است و خاص مطلق ارجح دلاله است و لذا نسبت به خاص دیگر رجحان دارد.

- پس از تخصیص عام با خاص مطلق، آن را با خاص دوّم یعنی یستحبّ اکرام العدول مورد سنجش قرار می دهیم، که در اینصورت نسبت عام با این خاص دوّم عوض می شود.

- چرا؟

- زیرا: نسبت این عام قبل از تخصیص با خاص اوّلی، نسبت به خاص دوّم، عموم و خصوص من وجه بود، لکن پس از تخصیص با خاص اوّلی، نسبتش با خاص دوّمی می شود. عموم و خصوص مطلق.