متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 151

1- (1) - انوار الهدایه، ج 1، ص 197، امام خمینی رحمه اللّه.

2- (2) - انوار الهدایه، ج 1، ص 206..

- آنچه که معقول نیست، حکم به ترخیص و حکم به امر و نهی فعلی است؛

یعنی هردو نوع حکم فعلیّت داشته باشد؛ لکن اگر یکی فعلیّت در عالم انشاء داشته باشد، و یکی در مقام انجام وظیفه، اصلا امتناع ندارد.(1)

- با این بیان روشن می شود که امام خمینی رحمه اللّه، نه تنها با پدیدۀ جدیدی که در اصطلاح، حکم ظاهری نامیده می شود مخالفت نکرده، بلکه توجه دو حکم احتمالا مخالف یکدیگر به شخص واحد را هم توجیه برهانی نموده است.

- این توجیه در اندیشۀ اصولی های پیشین سابقه نداشته است گرچه آن بزرگان نیز توجیهات دیگری داشته اند.

*و امّا نسبت میان اماره و اصول:

- به نظر شیخ انصاری، تعارضی از نوع تضاد یا تناقض میان اماره و اصول وجود ندارد. چرا؟

- زیرا شرط تعارض، اتحاد موضوع است و حال آنکه بین این دو، اتحاد موضوع وجود ندارد. چرا؟

- زیرا: موضوع اصل، شیء با صفت مجهول الحکم بودن است، و موضوع اماره، شیء با صفت معلوم الحکم بودن است.

- و امّا بنابر اختلاف موضوع اماره و اصل، که با علم و جهل از یکدیگر تمییز داده می شوند، تحقق آنها در یک رتبه ممکن نیست، چرا که علم و جهل در یک رتبه نیستند، و لذا اماره و اصل نمی توانند که در عرض هم باشند و لذا ناچارا در طول یکدیگر و رتبۀ اماره مقدّم بر رتبۀ اصل است.

- و امّا وجه تقدّم اماره بر اصل اینستکه: اماره وارد بر اصل است یعنی که موضوع اصل را از بین می برد.

- یعنی: با وجود اماره، دیگر نسبت به واقعه از حیث حکم، شک و تردیدی وجود ندارد.

- به عبارت دیگر: شک با وجود دلیل از بین می رود.

- پس: امکان تعارض میان اماره و اصل وجود ندارد.

- اصل در زمانی به وجود می آید که وجود اماره منتفی باشد، فی المثل: سیگار کشیدنی که حکمش مشکوک است و براساس اصل، حکمش اباحه است، در صورتیکه در واقع و قطع نظر از شک، حکمش حرمت باشد، میان آنها تعارض بوجود نمی آید. چرا؟

- زیرا با علم به حرمت، دیگر مشکوک الحکم نیست، و وقتی هم که مشکوک الحکم باشد که علم به حرمت نیست.

- البته، موضوع یک دلیل، با دلیل علمی دیگر رفع می شود. لکن اگر دلیل علمی نباشد نمی تواند که