متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 152

1- (1) - انوار الهدایه، ج 1، ص 201-200.

رافع موضوع دلیل دیگر باشد. چرا؟

- زیرا دلیل غیرعلمی افادۀ حکم ظاهری می کند، جز اینکه اماره در شرع به منزلۀ علم شناخته شده و به منزلۀ رافع و حاکم بر اصل می باشد.

*دیدگاه امام خمینی رحمه اللّه در رابطۀ با این مسأله:

- امام خمینی رحمه اللّه نیز مثل شیخ انصاری رحمه اللّه اماره را بر اصل مقدّم می داند.

- آنچه از نظر امام خمینی رحمه اللّه مورد بحث است وجه تقدّم اماره بر اصل می باشد.

- این وجه تقدّم:

1 - ممکن است از باب ترجیح یکی از متعارضین باشد چرا که هم اماره و هم اصل افادۀ حکم ظاهری می کنند، لکن اماره از حیث کاشفیّتی که دارد بر اصل ترجیح دارد.

2 - ممکن است از باب ورود باشد به این معنا که اماره حقیقتا، موضوع اصل را رفع می کند.

3 - ممکن است از باب حکومت باشد که با بقای موضوع اصل، حکم آن رفع بشود.

- امام خمینی رحمه اللّه برخلاف نائینی و موافق با عراقی معتقدند که شیخ انصاری وجه تقدّم اماره بر اصول را از باب حکومت می داند. چرا؟

- زیرا حکومت میان اماره و اصول نمی باشد، بلکه میان ادلّۀ طرق و امارات، و ادلّۀ اصول می باشد.

- شارع مقدّس احتمال مخالف ادلّۀ امارات را قابل اعتنا ندانسته است؛ چنانکه شیخ گفته اند: چون احتمال حلال بودن و حرام بودن وجود دارد، شارع مقدّس حکم شرعی حلال بودن را انشاء فرمود؛ آنگاه حکم نمود که فلان اماره، مثلا خبر عادل، دلالت دارد بر حرمت، مثلا آب انگور، و آن اماره حجّت است، به این معنا که احتمال مخالف آن اماره، که دلالت بر واقع دارد، قابل اعتنا نیست.

- بنابراین احتمال حلال بودن آب انگور که مخالف با دلالت اماره است، به منزلۀ نبود احتمال است، که حکم شرعی، یعنی حلال بودن آب انگور، بر آن احتمال مترتب می شود، مثل اینکه اگر این اماره، یعنی خبر عادل، نمی بود، آن حکم شرعی، یعنی حلال بودن آب انگور، بر آن احتمال مترتّب می شد.

- آن حکم شرعی، همان چیزی است که ما آن را حکم به حلال بودن ظاهری دانستیم.

- پس: مؤدّای امارات براساس حکم شارع، مثل معلوم است که حکم شرعیّه جعل شده برای مجهولات بر آن مؤدّای اماره ها مترتب نمی شود.

- و امّا امام خمینی رحمه اللّه نیز وجه تقدّم امارات بر اصول را حکومت می داند.

- البته، حکومت میان خود امارات و اصول نیست، بلکه میان دلیل آنها است. چرا؟

- زیرا لسان ادلّۀ طرق و امارات، لسان ازالۀ تعبّدی شک است؛ با این مفاد، اماره بر اصل، که در