متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 155

1- (1) - انوار الهدایه، ج 2، ص 17، امام خمینی رحمه اللّه.

2- (2) - انوار الهدایه، ج 1، ص 15، امام خمینی رحمه اللّه.

متن (المرجّحات الاخری) و حیث فرغنا عن بعض الکلام فی المرجّحات من حیث الدّلاله التی هی مقدّمه علی غیرها، فلنشرع فی مرجّحات الرّوایه من الجهات الاخر، فنقول و من اللّه التوفیق للاهتداء:

قد عرفت أنّ التّرجیح: أمّا من حیث الصّدور؛ بمعنی جعل صدور أحد الخبرین أقرب من صدور غیره، بحیث لو دار الأمر بین الحکم بصدوره و صدور غیره لحکمنا بصدوره. و مورد هذ المرجّح قد یکون فی السّند کأعدلیّه الرّاوی، و قد یکون فی المتن ککونه أفصح.

و إمّا أن یکون من حیث جهه الصّدور، فإنّ صدور الرّوایه قد یکون لجهه بیان الحکم الواقعی، و قد یکون لبیان خلافه؛ لتقیّه أو غیرها من مصالح إظهار خلاف الواقع، فیکون أحدهما بحسب المرجّح أقرب إلی الصّدور لأجل بیان الواقع.

و أمّا أن یکون من حیث المضمون، بأن یکون مضمون أحدهما أقرب فی النّظر إلی الواقع.

و أما تقسیم الاصولیّین المرجّحات إلی السّندیّه و المتنیّه، فهو باعتبار مورد المرجّح، لا باعتبار مورد الرّجحان، و لذا یذکرون فی المرجّحات المتنیّه مثل: الفصیح و الأفصح، و النقل باللفظ و المعنی، بل یذکرون المنطوق و المفهوم، و الخصوص و العموم، و أشباه ذلک. و نحن نذکر إن شاء اللّه تعالی نبذا من القسمین؛ لأنّ استیفاء الجمیع تطویل لا حاجه إلیه بعد معرفه أنّ المناط کون أحدهما أقرب من حیث الصّدور عن الإمام علیه السّلام لبیان الحکم الواقعیّ.

ترجمه

مرجّحات غیر دلالیّه

اشاره

- اکنون که از برخی از کلام در رابطۀ با مرجّحاتی که رتبه و از حیث دلالت بر دیگر مرجّحات مقدّم اند فارغ شدیم، جا دارد که کلام را در مرجّحات روایت و از جهات دیگر شروع کنیم و لذا از خدای متعال برای هدایت خود طلب توفیق می کنیم.

- به تحقیق دانستید که ترجیح:

1 - یا از جهت صدور است، به این معنا که جعل و صدور یکی از دو خبر متعارض اقرب است از صدور آن دیگری، به نحوی که اگر امر دائر شود بین حکم (و تخمین) به صدور این یکی و یا صدور آن دیگری، حکم می کنیم (و تخمین می زنیم) به صدور این که (مرجّح صدوری) دارد.

- و مورد (و جایگاه) این مرجّح صدوری، گاهی در سند می باشد مثل اعدلیّت راوی، و گاهی در متن می باشد مثل افصح بودن متن احد الخبرین.

2 - و یا از حیث جهت صدور می باشد، چرا که؛ گاهی صدور روایت (از جانب امام علیه السّلام) برای جهت