متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 156

بیان حکم واقعی می باشد، و گاهی به منظور تقیّه یا غیر آن از مصالح اظهار خلاف واقع، برای بیان خلاف واقع می باشد.

- پس: یکی از دو خبر به حسب آن مرجّح (مثلا مخالفت با عامّه)، اقرب به صدور است به جهت بیان واقع.

3 - و یا از حیث مضمون می باشد، به اینکه مضمون یکی از دو خبر، در نظر، اقرب به واقع است.

بیان تقسیم بندی مرجّحات توسط مشهور تا قبل از زمان شیخ

* و امّا تقسیم مرجّحات توسط اصولیین به سندیّه و متنیّه و خارجیّه نیز به اعتبار مورد مرجّح است و نه به اعتبار مورد رجحان (که ما تقسیم نمودیم و فرقی هم ندارد)، و لذا در مرجّحات متنیّه، مثل فصیح بودن و افصح بودن (که در متن حدیث است و لکن مورد رجحانش صدور است) و نقل باللفظ و نقل بالمعنی را ذکر می کنند، بلکه (الدلاله به) منطوق و (الدلاله به) مفهوم، و (الدلاله به) خصوص و عموم و امثال آن را (در ردیف مرجّحات متنیه) ذکر می کنند (در حالی که اینها مرجّحات دلالیه هستند یعنی مورد رجحانشان دلالت است) و ما انشاء اللّه مقداری از دو قسم (مرجّحات سندیّه و متنیه که هر دو دسته هم صدوری هستند) ذکر می کنیم.

- چرا نبذ؟

- زیرا استیفاء تمام این مرجّحات طولانی کردن بحث است، و حال آن که نیازی به آن نیست، پس از آنی که ملاک ترجیح احد الخبرین اقرب بودن یکی از خبرین از جهت صدور از ناحیۀ امام علیه السّلام برای بیان حکم واقعی است.

***

تشریح المسائل

*مقدمه بفرمائید مرجّحات بطور کلّی بر چند قسم اند؟

- در یک تقسیم بندی بر سه قسم اند:

1 - مرجّحات دلالیه: یعنی عواملی که سبب قوّت دلالت یک حدیث بر حدیث دیگر می شوند.

2 - مرجّحات داخلیّه: یعنی عواملی که داخل در سند و یا متن حدیث بوده و موجب اقربیّت احد الخبرین الی الواقع می شوند.

3 - مرجّحات خارجیّه: یعنی عواملی که خارج از سند و متن حدیث بوده و بطور مستقّل در خارج موجود می باشند و ضمنا سبب ترجیح و اقربیّت الی الصّدور و الصّدق و الواقع نیز می شوند.

*با توجّه به مقدّمۀ فوق مراد شیخ از فلنشرع فی مرجّحات الرّوایه من الجهات الاخر... الخ

چیست؟