متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 163

ج: و موردی که دو حدیث باهم تعارض کرده در حالیکه راوی هردو تعدیل شده است و لکن یکی از دو راوی مشترک بین دو یا چند نفر نمی باشد و یا اگر مشترک است یک مشخصّه ای برای او ذکر شده است که منحصر به فرد اوست و لکن راوی دیگر نامش مشترک میان دو یا چند نفر است مثل محمد بن قیس که هم فرد مجهول الحال دارد، هم فرد ثقه دارد، هم فرد ثقۀ تقه دارد و... و ما نمی دانیم که این محمد بن قیس که در سلسلۀ سند آمده کدام محمّد است، آیا محمد مجهول است؟ یا محمد ثقه؟ و یا عدل است؟

- بنابراین: امر بر ما مشتبه می شود و در نتیجه، نتیجه تابع اخسّ مقدمات است. و لذا آن حدیث دیگر رجحان پیدا می کند.

4 - و از جملۀ این موارد، موردی است که دو حدیث تعارض کرده در حالیکه احدهما عالی السّند یا اعلی سندا می باشد یعنی که بسیار قلیل الواسطه است و از واسطه ای که به ما نقل کرده تا امام علیه السّلام دو نفر بیشتر نیست.

- امّا حدیث دیگر غیرعالی السّند یعنی کثیر الواسطه می باشد و تا امام علیه السّلام مثلا ده نفر واسطه وجود دارد.

- در اینجا نیز حدیث قلیل الواسطه رجحان دارد چرا که احتمال خطاء و کذب و... در آن بسیار کمتر است از کثیر الواسطه.

- نکته: عالی السّند بودن گرچه یک ارزش است و لکن مبتلای به دو اشکال می باشد:

1 - یکی ندرت عالی السّند است، چرا که نوع احادیث ما کثیر الواسطه بوده و قلیل الواسطه نداریم.

2 - یکی هم استبعاد مسند بودن است، چون نوعا روّاتی که در سلسلۀ سند هستند از حیث تاریخ از یکدیگر فاصله داشته اند به طوری که گاهی این فاصله به 100 سال هم می رسد و بعید است که این همه عمر کرده باشند.

- بنابراین: این گونه عوامل در نظر مجتهد، مرسل بودن را قوّت می بخشد و لذا نمی توان به علوّ اسناد تکیه نمود.