متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 165

1- (1) - العدّه 154:1.

2- (2) - حکاه عن الکرخی العلاّمه فی نهایه الوصول (مخطوط): 454، و حکاه عن بعض الحنفیّه الفاضل الجواد فی غایه المأمول (مخطوط): الورقه 218، و انظر الإحکام للآمدی 251:4.

- راوی یکی از این دو روایت متعدّد و راوی روایت دیگر واحد است، یا که روات هردو روایت متعدّد است و لکن روات یکی از آن دو بیشتر می باشد که در اینصورت متعدّد ترجیح داده می شود بر واحد و اکثر بر اقلّ چنانکه روشن است.

- و از برخی از علمای عامّه یعنی کرخی نقل شده است که کثرت نقل کننده گان نسبت به قلّت آنها ترجیح و یا به تعبیر دیگر مرجّح نیست.

- و این در قیاس با باب شهادت و فتوی (که بله، کسی شهادت چهار نفر را بر دو نفر ترجیح نداده است و یا کسی نگفته فتوایی که دو مفتی دارد ترجیح دارد بر آن فتوایی که یک مفتی دارد).

- و لازمۀ این قول، عدم ترجیح به دیگر مرجّحات است، و این قولی ضعیف است.

7 - اعلا نبودن طریق تحمّل:

اشاره

- و از جملۀ این مرجّحات سندیه اینستکه:

- طریق تحمّل یکی از دو راوی، اعلای از طریق تحمّل راوی دیگر باشد، کانّ:

- یکی از این دو روایت به قرائت و خواندن راوی است در برابر شیخ و روایت دیگر قرائت و خواندن شیخ است بر راوی (که این عالی تر است).

- و هکذا، غیر این دو از نحوه های دیگر تحمّل (مثل اینکه یکی در حال تحمّل صغیر السّن بوده و آن یکی در حین تحمّل کبیر السّن بوده) که اعتبار کبیر السّن بیشتر است.

***

تشریح المسائل

اشاره

5 - و از جملۀ این موارد، موردی است که دو حدیث باهم تعارض کرده درحالیکه احدهما مسند است، یعنی که راوی آن تمامی سلسلۀ سند را تا امام علیه السّلام ذکر کرده و ما آنها را می شناسیم.

- و امّا آن دیگری مرسل است یعنی که راوی، بخشی از سلسلۀ سند را حذف کرده است، منتهی این خود بر دو صورت است:

- اگر مرسله از مرسله هائی باشد که مرسل آنها مورد اعتماد نمی باشد و علماء مراسیل مثل ابن ابی جمهور احسائی که مرفوعۀ زراره را نقل می نمود آن را قبول ندارند که هیچ یعنی که فقط مسند، حجّت و مرسله لاحجّت بوده و تعارضی هم در کار نیست.

- و امّا اگر مرسل او مورد قبول باشد، مثل محمد بن ابی عمیر که گفته اند مراسیل او مثل مسانید دیگر است و مثل علی بن بابویه و... که مرسله هایشان مثل مسنده است چرا که اینها لایرسلون الاّ عن الثّقات.

- در اینصورت شرائط حجّیّت جمع است و لذا تعارض رخ می دهد لکن معذلک حدیث مسنده رجحان