متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 168

متن هذه نبذه من المرجّحات السندیّه التی توجب القوّه من حیث الصّدور، و عرفت أنّ معنی القوّه کون أحدهما أقرب إلی الواقع من حیث اشتماله علی مزیّه غیر موجوده فی الآخر، بحیث لو فرضنا العلم بکذب أحدهما و مخالفته للواقع کان احتمال مطابقه ذی المزیّه للواقع أرجح و أقوی من مطابقه الآخر، و إلاّ فقد لا یوجب المرجّح الظنّ بکذب الخبر المرجوح؛ من جهه احتمال صدق کلا الخبرین، فإنّ الخبرین المتعارضین لا یعلم غالبا کذب أحدهما، و إنّما التجأنا إلی طرح أحدهما، بناء علی تنافی ظاهریهما و عدم إمکان الجمع بینهما لعدم الشاهد، فیصیران فی حکمّ مّا لو وجب طرح أحدهما لکونه کاذبا فیؤخذ بما هو أقرب إلی الصّدق من الآخر.

و الغرض من إطاله الکلام هنا أنّ بعضهم تخیّل: أنّ المرجّحات المذکوره فی کلماتهم للخبر من حیث السّند أو المتن، بعضها یفید الظنّ القویّ، و بعضها یفید الظنّ الضّعیف، و بعضها لا یفید الظنّ أصلا، فحکم بحجّیّه الأوّلین و الستشکل فی الثالث؛ من حیث إنّ الأحوط الأخذ بما فیه المرجّح، و من إطلاق أدلّه التّخییر، و قوّی ذلک بناء علی أنّه لا دلیل علی الترجیح بالامور التعبّدیه فی مقابل إطلاقات التخییر.

و أنت خبیر: بأنّ جمیع المرجّحات المذکوره مفیده للظنّ الشأنیّ بالمعنی الذی ذکرنا، و هو: أنّه لو فرض القطع بکذب أحد الخبرین کان احتمال کذب المرجوح أرجح من صدقه، و إذا لم یفرض العلم بکذب أحد الخبرین فلیس فی المرجّحات المذکوره ما یوجب الظنّ بکذب الآخر، و لو فرض أنّ شیئا منها کان فی نفسه موجبا للظنّ بکذب الخبر کان مسقطا للخبر عن درجه الحجیّه، مخرجا للمسأله عن التعارض، فیعدّ ذلک الشیء موهنا لا مرجّحا؛ إذ فرق واضح عند التأمّل بین ما یوجب فی نفسه مرجوحیّه الخبر، و بین ما یوجب مرجوحیّته بملاحظه التّعارض و فرض عدم الاجتماع.

ترجمه - آنچه گفته شد، مقداری از مرجّحات سندیّه است که موجب قوّت حدیث از جهت صدور است (و در مباحث قبل) دانستی که معنای قوّت نزدیک تر بودن یکی از دو حدیث به واقع است، بخاطر اشتمالش بر مزیّتی که آن مزیّت در دیگری موجود نیست، به نحوی اقرب الی الواقع است که اگر فی المثل فرض کنیم که علم به کذب یکی از این دو و مخالفتش با واقع می داشتیم (و در این فرض از ما تخمین می خواستند)، احتمال مطابقت ذی المزیّه با واقع ارجح و اقوی است بر مطابقت آن دیگری که ذی المزیّه نیست، و الاّ (اگر اقرب الی الصدور اینگونه معنا نشود) گاهی اتفاق می افتد که مرجّح موجب ظنّ به کذب خبر مرجوح نمی شود چرا که انسان نوعا احتمال می دهد صدق هردو خبر را.

- و امّا در خبرین متعارضین غالبا کذب یکی از دو خبر معلوم نیست و ما بنابر ناسازگاری ظاهر دو