متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 172

*حاصل مطلب در و الغرض من اطاله الکلام هنا انّ بعضهم تخیّل:... الخ چیست؟

- اینستکه: گویا کسی از مرحوم شیخ می پرسد جناب شیخ معنای مرجح سندی و صدوری را دانستیم لکن بفرمائید این همه طول و تفصیل دادن و بردن مطلب به باب علم اجمالی و... برای چه؟

- مرحوم شیخ می فرماید: بخاطر برملا ساختن اشتباه برخی از جمله سیّد محمّد مجاهد صاحب مفاتیح الاصول است که در رابطۀ با مرجّحات سندیّه و متنیّه ای که در کلام مشهور آمده است نظریّۀ بخصوصی دارد و آن اینستکه می فرماید:

1 - برخی از این مرجّحات که خیلی قوی هستند سبب ظنّ غالب و قوی (یعنی اطمینان) به صدق و صدور حدیث راجح می شوند. چرا؟

- چون ظنّ مراتبی دارد و امارات ظنیّه نیز مراتبی دارند و همه بطور یکسان مفید ظنّ نیستند، بلکه بعضی اطمینان آورند و ظنّ 98 /می آورند و برخی متوسطاند یعنی که ظن مثلا 80 /، و برخی ضعیف یعنی ظنّ مثلا 51 /....

- چنین مرجّحی حجّت بوده، ارزشمند است و مرجّحیّت دارد و باید راجح را اخذ و مرجوح را طرح کنیم.

2 - برخی از آنها هم حداکثر مفید ظنّ ضعیف هستند و باز هم مناط قوّت را دارند و حجّت هستند و حدیثی که با این اماره رجحان یافته بر دیگری مقدّم می شود.

3 - امّا برخی از این مرجّحات سندی و یا متنی بالفعل مفید ظن به صدق نمی باشند در چنین مواردی اگر بخواهیم ترجیح دهیم، ترجیح به یک امر تعبّدی می شود.

یعنی امری که مفید ظنّ نیست و چنین ترجیحی محلّ اشکال و ذات الوجهین است یعنی:

* از طرفی ممکن است بگوییم: ترجیح از باب احتیاط لازم است، چونکه اخذ به راجح علی کلّ حال جایز و اخذ به مرجوح مشکوک است.

- و لذا وقتی امر در طریقیّت دائر شد بین تعیین و تخییر، احتیاطا باید جانب تعیین را گرفت چنانکه مکرّرا گفته آمد.

* و از طرف دیگر اخبار التّخییر اطلاق دارند و بقول مطلق فرموده: اذن فتخیّر... و از این اطلاقات خرج ما خرج یعنی موارد مرجّحات منصوصه، چه ظنّ فعلی بیاورند چه نیاورند و نیز مواردی که مرجّحات سندی و متنی غیرمنصوص اند و لکن ظنّ فعلی به صدق می آورند و بقی ما بقی یعنی مواردی که اصلا رجحانی در کار نیست یا که مرجّحی هست و لکن ظنّ فعلی به صدق نمی آورد، به حکم اطلاقات باید که در اینجا حکم به تخییر کرد و جای ترجیح نیست. این بود و وجهی که ذکر شد.

- سپس سید وجه ثانی یعنی اطلاق ادلّۀ تخییر را تقویت می کند. چرا؟