متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 175

1- (1) - مثل السید العمیدی فی منیه اللبیب (مخطوط): الورقه 172، و المحقّق القمی فی القوانین 285:2، و السید المجاهد فی المفاتیح: 699.

2- (2) - مثل العلامه فی مبادئ الاصول: 236، و نهایه الوصول (مخطوط): 457، و صاحب المعالم فی المعالم: 252، و الفاضل الجواد فی غایه المأمول (مخطوط): 220، و الشیخ الجرجانی فی غایه البادئ (مخطوط): 287.

3- (3) - هو السیّد المجاهد فی مفاتیح الأصول: 699-704.

4- (4) - زبده الأصول: 125-126.

5- (5) - مثل صاحب المعالم فی المعالم: 252-253، و السیّد العمیدی فی منیه اللبیب (مخطوط): الورقه 172، و الفاضل الجواد فی غایه المأمول (مخطوط): الورقه 219.

ترجمه

مرجّحات متنیّه

1 - فصاحت:

- و امّا امور (و یا مرجّحاتی) که راجع به متن هستند، چند امرند:

- از جملۀ آنها: فصاحت است، پس فصیح بر غیر فصیح مقدّم می شود، زیرا که کلام رکیک ابعد از کلام معصوم علیه السّلام است، مگر آنکه کلام رکیک منقول به معنی باشد و آنکه فصیح است منقول به لفظ باشد، (آن وقت منقول به لفظ را بخاطر منقول به لفظ بودنش و نه بخاطر فصیح بودنش مقدّم می داریم که مرجّح مضمونی است.).

2 - افصحیّت:

- و از جملۀ این مرجّحات: افصحیّت است که جماعتی آن را برخلاف دیگران از مرجّحات ذکر کرده اند و باید که در آن تأمّل نمود. چرا؟

- بخاطر اینکه در مقام بیان احکام معلوم نیست که افصح قرین تر از فصیح باشد.

3 - اضطراب متن:

اشاره

- و از جملۀ این مرجّحات: مشوّش بودن متن حدیث است چنانکه در بعضی از روایات عمّار مطلب چنین است.

- و برگشت ترجیح به این (مرجّحات متنیّه) به اینستکه متن یکی از دو خبر اقرب الی الصدور است از متن خبر دیگر.

- و برخی از معاصرین (سید مجاهد)، پس از اینکه فصیح بودن و افصح بودن و... را از مرجّحات متنیّه برشمرده است التّرجیح به مرجّحات متن را، علّت آورده است به اینکه: برگشت تمام مرجّحات متنیّه به ظنّ به قوّت دلالت است (یعنی که همۀ مرجّحات متنیّه دلالت را قوّت می بخشند) و این قوّت دلالت از جمله اموری است که احدی از علمای اسلام (در ترجیح به آن) اختلافی ندارند و حجیّت مرجّح دلالی مبتنی بر حجیّت مطلق المرجّحات و یا مطلق الظّنّ که اقوال در آن مختلف است، نمی باشد.

- سپس: برای مرجّحات متنیّه مثالهائی ذکر کرده است، من جمله منقول به لفظ بودن، فصاحت داشتن و رکاکت و آن چه که مسموع از شیخ است نسبت به آنچه برای او قرائت شده است و جزم به شنیدن از معصوم علیه السّلام نسبت به غیر آن و تعداد زیادی از اقسام مرجّحات دلالی مثل منطوق و مفهوم و خصوص و عموم و امثال ذلک.

پاسخ شیخنا به این خلط مبحث

- این در حالی است که تو دانائی به اینکه: برگشت ترجیح به فصاحت و برگشت نقل به لفظ، به