متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 176

رجحان صدور یکی از دو متن است نسبت به دیگری، و دلیل بر حجیّت اینگونه مرجّحات، همان دلیلی است که بر اعتبار و حجّیت سایر مرجّحات بر صدور است و لذا اینگونه مرجّحات متنیّه برگشت کنندۀ به ظنّ (و یا رجحان) دلالی که بین علماء اسلام متفق علیه اند، نمی باشند.

- و امّا مرجّحات دلالت

- و امّا مرجّحات الدّلاله، از ظنون خاصّه هستند و جماعتی مثل شیخ بهائی رحمه اللّه صاحب زبده و شیخ محمد اصفهانی در الفصول، آنها را از مرجّحات متنیّه برشمرده و بر آن ادعای اجماع کرده اند.

- امّا اولی همان چیزی است که دانستی به اینکه: این قبیل از مرجّحات مثل نصّ و ظاهر و اظهر و ظاهر... مثل سایر موارد عرفی بوده و در صورت بودن قرینه (همچون حاکم و محکوم و وارد و مورود، از محل بحث خارج اند، چرا که در حقیقت تعارضی در بین آن ها وجود ندارد تا نوبت به ترجیح برسد، بلکه در اینگونه موارد جمع عرفی ممکن و میسور است.

***

تشریح المسائل

*حاصل مطلب در و امّا ما یرجع الی المتن، فهی امور:... چیست؟

سخن در رابطۀ با مرجّحات متنیّه و یا عواملی است که موجب ترجیح یکی از دو متن بر متن دیگر می شود.

- البته، مرجّح متنی هم فراوان است که ایشان چند مورد آن را ذکر می نماید از جمله:

1 - فصاحت 2 - افصحیّه 3 - اضطراب المتن

*مراد از منها: الفصاحه،... الخ چیست؟

- در رابطۀ با فصاحت حدیث است، فی المثل:

- اگر دو حدیث با یکدیگر تعارض کنند در حالیکه احدهما فصیح یعنی شیوا و دلپذیر است و دیگری رکیک و ناهنجار، گفته اند که حدیث فصیح رجحان دارد. چرا؟

- چونکه فصیح به کلام امام علیه السّلام نزدیک تر و رکیک از کلام آنان دورتر است و لذا جانب صدور در فصیح تقویت می شود، البته مشروط به اینکه رکیک منقول به معنا نباشد که اصلش یعنی کلام صادره از امام فصیح بوده است، لکن مترجم و ناقل به معنا به اندازۀ فهم خودش و یا روی اغراض کلمات رکیک به کار برده است که در آن صورت حدیث فصیح از حیث فصاحت مقدّم نمی شود. چرا؟

- چونکه هردو بالاصاله فصیح بوده اند و لکن از حیث منقول به لفظ بودن بر منقول به معنا مقدّم می شود.

- در اینجا در حقیقت دوتا از مرجّحات متنیه توسط شیخ بیان گردید.