متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 177

*مراد از و منها: الافصحیّه،... الخ چیست؟

- در رابطۀ با افصحیّت احد الحدیثین است، فی المثل:

- اگر دو حدیث با یکدیگر تعارض کنند در حالیکه احدهما فصیح و دیگری افصح باشد، برخی گفته اند که افصحیّت سبب رجحان است و لکن عدّه ای با این نظر مخالفت کرده اند، چنانکه مرحوم شیخ نیز این مرجّح را قبول ندارد. چرا؟

- زیرا در مقام بیان احکام شرعیّه، آنچه لازم است اینستکه امام علیه السّلام حکم را به بیان فصیح بیان کند، لکن اینکه حتما أفصح هم باشد دلیلی بر آن وجود ندارد.

- بله، در بعض از مقامات مثل مقام اعجاز و اظهار قدرت و توانمندی در فن خطابه و سخن گفتن، افصح سخن می گفته اند که خطب نهج البلاغه گواه بر این مطلب است، لکن در بیان حکم، نه فصیح بودن ابعد از کلام امام علیه السّلام است و نه افصح بودن اقرب است.

*مقدّمه بفرمائید به چه حدیثی مضطرب گفته می شود؟

- به حدیثی که از لحاظ متن و یا سند، مختلف نقل شده باشد، منتهی اگر این اختلاف در معنا یا وثاقت سلسلۀ سند، خدشه وارد کند، از درجۀ صحت ساقط، و الاّ مورد عمل است.

*با توجّه به مقدّمۀ فوق مراد از و منها: اضطراب المتن،... الخ چیست؟

- اینستکه: نسخ یک حدیث مختلف است یعنی که مثلا در کافی به گونه ای و در تهذیب به گونۀ دیگری آمده است و یا در بعض نسخ به نحوی و در بعض دیگر به نحو دیگری نقل شده است و موجب اضطراب یعنی درهم و برهم شدن حدیث شده است.

- مثل روایاتی که از عمّار نقل شده است من جمله در رابطۀ با مشتبه شدن خون حیض به دم القروح و الجروح که:

- طبق یک روایت گفته: خونی که از جانب راست بدن خارج می شود زن باید که آن را حیض قرار دهد.

- و طبق روایت دیگر جانب چپ را بیان کرده که امر بر انسان مشتبه می شود.

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: اگر دو حدیث با یکدیگر تعارض کنند که یکی از آن دو مضطرب المتن باشد و دیگری مستقیم المتن، گفته اند که دوّمی یعنی مستقیم المتن بر اوّلی ترجیح دارد و لذا حکم به صدور این متن می شود.

*غرض از و مرجع التّرجیح بهذه... الخ چیست؟

- بیان یک نکته است و آن اینستکه: موارد مذکور، مورد مرجّحات بود که متن باشد و لکن مورد