متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 181

- اگر شیخ طوسی بگوید: ظاهر این احتمال تأویل، باب عمل به خبر واحد را می بندد.

- در پاسخ به ایشان می گوئیم:

- بله، ما نیز به طرف این تأویل می رویم لکن در فرض تعارض دو خبر و حصول مانعی که مانع از عمل به ظاهر خبر می شود و نه در مطلق هر خبری که از امام صادر می شود.

- پس: سدّ باب عمل به خبر واحد لازم نمی آید.

***

تشریح المسائل

*موضوع سخن در اینجا پیرامون چه امری است؟

- مرجّحات جهتیّه است، یعنی سخن در رابطۀ با عواملی است که جهت صدور حدیث را تقویت می کنند، فی المثل مخالفت عامّه سبب می شود که صدور حدیث در مقام فتوی و در جهت بیان حکم واقعی قوّت پیدا کند، و حال آنکه در موافق عامه احتمال قوی می رود که حمل بر تقیّه شود.

- آنچه در اینجا محور بحث واقع می شود همین عامل مذکور است.

*با توجه به مطلب فوق مراد از فبأن یکون احد الخبرین... الخ چیست؟

اینستکه: گاهی ائمّه علیه السّلام بخاطر مصالح مهمّه ای، مطلبی را که خلاف واقع بود بر زبان جاری کرده و اظهار خلاف حق می نمودند.

*انّما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: آن مصالح واقعیّه کدام است؟ و لذا می فرماید:

- حدّ و حصری ندارد بلکه در واقع می تواند عوامل زیادی داشته باشد، از قبیل مصلحت خوف بر نفس خود امام علیه السّلام و یا مصلحت تقیّه و خوف بر جان شیعیان و یا مصلحت القاء خلاف میان اصحاب تا که شیعیان شناخته نشده و مورد اذیّت و آزار مخالفین قرار نگیرند، به نحوی که گاهی با اینکه خبری از روی تقیّه نبود و مجلس خالی از اغیار بود و عیون حکومت نیز از آن اطلاعی نداشتند، بلکه تنها امام علیه السّلام بوده و یاران مخلص و وفادار به حضرت، معذلک امام علیه السّلام حقّ و حکم واقعی را بیان نمی کردند و خلاف آن را می فرمودند تا که شیعیان یکپارچه نباشند و شناخته نشوند و الا آنها را قلع و قمع می کردند و یا به خاطر مصالح دیگری که از میان همۀ آنها مصلحت تقیّه برای ما قابل شناختن است.

- البته شناخت سایر مصالح که حتما امام در فلان مورد، فلان کلام را برای فلان مصلحت به زبان جاری ساخت کار آسانی نیست.

- و لکن اماره تقیّه قابل شناخت است به این صورت که وقتی:

- دو حدیث تعارض کرده که یکی از آن دو موافق عامّه بوده و احتمال تقیّه در آن قوّت دارد و آن