متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 189

وجه اوّل مستفادّ است که ترجیح صرفا یک حکم تعبّدی است که می خواهیم ببینیم چه کسی در برابر این دستور سر تسلیم فرود می آورد و چه کسانی چون وچرا می کنند؟

- مرحوم محقّق اوّل، از ظاهر کلام شیخ طوسی در عدّه، همین وجه اوّل را استظهار کرده است چرا که فرمود: (و الظاهر أن احتجاجه فی ذلک بروایه رویت).

* و امّا وجه دوّم اینه ترجیح حدیثی که مخالف عامّه است صرفا از باب تعبّد و قبول چشم بستۀ آن نیست بلکه به این مناط باشد که:

*فإنّ الحقّ فی خلافهم، فإنّ الرّشد فی خلافهم و...

- یعنی که حدیث مخالف، اقرب الی الحقّ و الصّدق و الواقع است و حدیث موافق ابعد از واقع است و لذا مخالف ارجح است.

1 - در بسیاری از اخبار علاجیّه، از جمله در مقبوله ابن حنظله و مرفوعۀ زراره و... به این مناط تصریح شده بود.

2 - علاوه بر اخبار علاجیّه، روایات عامّه و کلیّه ای داریم که منحصر به باب خبرین متعارضین نبوده و دامنۀ آنها گسترده تر است و تعلیل مزبور در آنها آمده است که ملاک مخالفت با عامّه اینستکه: الحقّ و الرّشد فی خلافهم، از جمله روایت علی بن اسباط از امام هشتم علیه السّلام است که راوی می گوید:

* به حضرت رضا علیه السّلام عرض کردم: گاهی در وطن که هستیم امری حادث می شود و مطلبی پیش می آید که چاره ای نداریم از شناخت آن و در آن بلد کسی یا کسانی از موالیان و اصحاب شما حضور ندارند تا که از آنان استفتاء کرده و حکم شرعی خود را بدست آوریم، در اینصورت وظیفۀ ما چیست؟

- حضرت علیه السّلام فرمودند: به نزد فقیه شهر (از فقهای اهل سنّت) رفته و از او دربارۀ آن حادثه استفتاء کن.

- آنگاه وقتی که وی به حکمی مثلا وجوب فتوی داد، آن را شنیده و خلاف آن را عمل کن.

- سپس حضرت علیه السّلام علّت آوردند به اینکه: فإنّ الحقّ فیه (ای فی خلافهم).

- و امّا از همۀ روایاتی که ذکر شد و یا ذکر نشد، صریح تر، روایت ابو اسحاق از جائی است؛ راوی می گوید:

- امام صادق علیه السّلام فرمودند: هیچ می دانی که چرا ما به شما شیعیان دستور داده ایم که مخالف عامّه را بگیرید و موافق را رها سازید؟

- عرض کردم: نمی دانم، فرمودند: علّت اینستکه: علی علیه السّلام به هر امری از امور که خدای را می پرستید و هر حکمی از احکام که عمل می فرمود یا بیان می نمود، آنها از در مخالفت درآمده و خلاف آن را القاء می کردند بخاطر اینکه امر علی علیه السّلام و سخن ایشان را بشکنند و ابطال کنند و پیش می آمد