متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 191

- هر حدیثی را که از من می شنوی که مشابه قول عامّه است، بدانکه از روی تقیّه صادر شده است و آنکه موافق و مشابه نیست تقیّه ندارد (بلکه برای بیان واقع است).

- در اینجا روشن است که باید حدیثی را گرفت و طریق به سوی واقع قرارداد که احتمال تقیّه در آن نمی باشد.

*مقدّمه بفرمائید که فرق سنّت محکیّه با سنّت حاکیه در چیست؟

- در اینستکه: سنّت محکیّه بطور مستقیم از زبان خود امام برای ما نقل می شود و ما خود می شنویم.

لکن سنّت حاکیه را ما خود از زبان مبارک امام علیه السّلام نشنیده ایم بلکه مع الواسطه برای ما حکایت می شود.

*مراد شیخ از بناء علی انّ المحکی عنه علیه السّلام مع عداله الحاکی کالمسموع منه... الخ چیست؟

- اینستکه: مستند کردن وجه چهارم به حدیث مزبور مبتنی بر سه مبنا است:

1 - اینکه ظاهر حدیث و متبادر به ذهن از کلمۀ (ما سمعته منّی...) از نوع همان سنّت محکیّه است که انسان خودش آن خطاب را مستقیما از امام علیه السّلام شنیده است معذلک به درد ما نحن فیه نمی خورد مگر اینکه بگوئیم: خبر مع الواسطه نیز اگر راویانش عادل و ثقه باشند به منزلۀ خبر بلاواسطه و کالمسموع من الامام علیه السّلام است، از این باب که ادلّۀ حجیّت آن را نازل منزلۀ خبر قطعی کرده است.

- و هذا هو الاظهر و الاقوی.

2 - اینکه: در حدیث مزبور دو احتمال وجود دارد:

* یک احتمال اینکه این حدیث آورده شده است برای بیان حکم دو حدیث متعارض که یکی موافق با احکام فرعیّۀ عامّه و دیگری مخالف آن است.

- نکته: انما الکلام و مورد بحث ما در همین است.

* احتمال دیگر اینکه: مراد از (یشبه) معنای دیگری باشد که در آن صورت ربطی به ما نحن فیه ندارد. امّا استشهاد بر حدیث مزبور بنابر احتمال اوّل است، گرچه احتمال دوّم اقوی است. چنانکه خواهد آمد.

3 - اینکه: ظاهر قضیّۀ ما سمعته منّی... نفسه التّقیّه، یک قضیّۀ دائمیّه است بدین معنا که هرچه را که شنیدی و شبیه عامّه بود، از روی تقیّه صادر شده است و لکن این ظاهر مستلزم کذب است. چرا؟

- بخاطر اینکه بسیاری از احکام عامّه صحیح و مطابق با واقع است یعنی که خاصّه با عامّه مشترکات زیادی دارند.

- پس: ناگزیریم از اینکه: قضیّه را یک قضیّۀ غالبیه بحساب آورده بگوئیم: غالبا سخنان مشابه عامّه بوی تقیّه دارد نه دائمه.

- به عبارت دیگر: موجبۀ جزئیّه است و نه کلیّه و سیأتی که غالبا هم مبتلای به اشکال است.