متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 197

- و لذا جناب شیخ می فرماید: بله، سخن خوبی است و لکن تنها در یک فرض درست است و آن در جائی است که ما علم داشته باشیم و یا حداقل احتمال بدهیم که بیشتر فتاوی عامّه باطل و اقلّش حقّ است تا بتوانیم بگوئیم از متعارضین آنکه مطابق عامّه است اقرب الی الباطل و احتمال باطل بودن آن قوی تر است و آنکه مخالف عامّه است ابعد عن الباطل است.

- امّا این خلاف وجدان است، یعنی نمی توان گفت که اکثر فتاوای عامّه باطل است، بلکه بخشی قلیلی از احکام آنها مخالف احکام ما است.

- بنابراین: نمی توان گفت که موافق با عامّه اقرب الی الباطل است چونکه احتمال قویّ ای نیست، و هکذا این که مخالف ابعد عن الباطل است، احتمال ضعیفی است.

- پس: از راه ابعدیّت از باطل هم به جائی نرسیدیم.

*حاصل مطلب در و روایه ابی بصیر المتقدّمه... الخ چیست؟

- پاسخ به یک اشکال مقدّر است که تقدیرش چنین است:

- پس با روایت ابی بصیر چه می کنید که به ظاهرش بلکه به صراحت می گفت: ما انتم... مضافا بر اینکه قسم هم داشت که خود سبب تأکید است، یعنی که هیچ حکمی از احکام آنها حق نبوده و از دین حنیف بوئی نبرده اند؟

- و لذا می فرماید: روایت مزبور به ظاهرش کذب و غیرقابل قبول است. چرا؟

- چونکه بسیاری از احکام آنها با ما مشترک است چه در اصول و چه در فروع.

- بنابراین باید که مراد حدیث را به تأویل برده بگوئیم منظور اینستکه آنان در طول تاریخ پیروان طواغیت از بنی امیّه و بنی عباس و... بوده اند و حال آنکه ما پیرو ائمۀ طاهرین علیهم السّلام هستیم و لذا: ما انتم علی شیء ممّا هم فیه و....

*پس مراد از فیرجع الامر الی التّعبّد بعلّه الحکم و هو... الخ چیست؟

پاسخ به یک سوال مقدّر است مبنی بر اینکه: لانّ الرّشد فی خلافهم یک علّت تعبّدی است و ما موظفیم که مخالف را مقدّم بداریم بر یک علّت تعبّدی، و بگوئیم که رشد در خلاف عامّه است.

- و لذا شیخ در پاسخ می فرماید: بعید است که خود حکم ترجیح مخالف، تعبّدی باشد، لکن بعیدتر از آن اینکه این حکم تعبّدی نبوده و دارای علّت و مناط باشد منتهی علّت یک امر تعبّدی صرف باشد. چرا؟

- زیرا که حقّ در تعلیل اینستکه به یک امر ارتکازی عقلی و عقلائی از قبیل اقربیّت الی الواقع و...

باشد، نه به یک امر تعبّدی که در حقیقت علّت نبوده و وجودش کالعدم است.

- بنابراین: از هر راهی که وارد شدیم، دلیلی برای موجّه ساختن توجیه دوّم پیدا نکردیم و لذا این وجه نیز مبتلای به اشکال است.