متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 202

1- (1) - حکاه المحدّث الجزائری فی زهر الربیع: 522.

تشریح المسائل

*مقدّمه جهت یادآوری بفرمائید که اشکال وجه ثانی چه بود؟

- این بود که تعلیل اخصّ از مدّعی بوده و کفایت نمی کند و....

*مراد شیخ از و یمکن دفع الاشکال فی الوجه الثانی عن التعلیل فی الاخبار... الخ چیست؟

- پاسخ شیخنا است از اشکال مزبور به دو بیانی که در واقع مکمل یکدیگر هستند، لکن این دو بیان نیاز به ذکر مقدّمه ای دارد مبنی بر اینکه:

1 - گاهی یک مسألۀ فرعیّه ای مورد اتفاق تمام مسلمانان است که در اینصورت جای بحث نداشته و دیگر نوبت به خبر واحد مع المعارض و یا بلامعارض نمی رسد چونکه اتّفاق المسلمین خود یک دلیل قطعی است.

2 - گاهی یک مسأله ای مورد اتفاق گروه حقّه یعنی شیعه است که باز جای بحث ندارد چونکه اتفاق شیعه نیز یک دلیل قطعی است و لذا نیازی به خبر واحد نمی باشد، چنانکه عامّه نیز بر امر مقابل آن متّفق بوده و رأی خود را دارند.

3 - گاهی هم حکمی از احکام نزد عامّه مورد اختلاف است لکن نزد ما شیعیان مورد اختلاف است، در اینجا نیز ما تابع اجماع علمای شیعه بوده و اختلافات فیما بین عامّه به خودشان مربوط است.

4 - امّا گاهی حکمی در میان علمای عامّه مورد اتفاق است و عندنا یا مورد اتّفاق است و مسأله دارای قول واحد است و یا که مشهور رأئی است ولو بطور شاذ کسی مثل ابن جنید هم مثلا موافق با عامّه فتوی داده باشد که در اینصورت مسأله دارای دو قول است، فی المثل:

- دو حدیث با یکدیگر تعارض می کنند که یکی بر طبق عامّه و دیگری بر طبق خاصه و یا رأی مشهور از خاصه نظر داده است.

- انّما الکلام در اینجاست یعنی که در چنین موردی، حدیث مخالف با عامّه ابعد از باطل و اقرب به حق است، چرا که حق معیّن بوده و ابهامی ندارد.

- آن تعلیل در احادیث نیز که لأنّ الرّشد و الحقّ فی خلافهم ناظر به همین فرض است، منتهی یک تعلیل تغلیبی است یعنی که وارد در مورد غالب است چرا که غالبا فتوای فقهاء در مسأله منحصر به دو وجه است:

- یکی مربوط به عامّه و یکی مربوط به خاصه، و دلیل انحصار غالبی هم اینستکه:

- اگر مسأله بین شیعه، ذات الاقوال باشد و حتما در میان عامّه نیز اقوال و احتمالاتی وجود داشته و بسیار بعید بنماید که همگی آنان متّفق باشند خوب، محلّ التّرجیح به سبب مخالفت عامّه به مناط اقربیّت الی الحقّ که در تعلیل آمد، چنین موردی است.