متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 203

*پس مراد شیخ از و یمکن ایضا الالتزام بما ذکرنا سابقا: من غلبه الباطل فی اقوالهم، علی ما صرّح

به فی روایه... الخ) چیست؟

اینستکه: گاهی هم پیش می آمد که فتوای عامّه بر امری متّفق بوده و همه مثلا طرفدار وجوب فلان مسأله باشند و لکن خاصّه نسبت به آن مسأله دارای چند قول باشند، در عین حال دو حدیث در این رابطه با یکدیگر تعارض کرده که یکی دلالت بر وجوب دارد و دیگری دالّ بر حرمت است.

- در اینجا نمی توان گفت که حدیث موافق، اقرب به باطل و ابعد از حقّ، و حدیث مخالف اقرب به حق و ابعد از باطل است. چرا؟

- بخاطر اینکه حقّ معیّن و معلوم نیست بلکه میان چند احتمال مستور است.

- بله، حداکثر می توان گفت که حدیث موافق، اقرب الی الباطل، و حدیث مخالف ابعد عن الباطل است، لکن ابعدیّت از باطل ملازمۀ با اقربیّت الی الحق ندارد.

- البته، همین اندازه هم، خود سبب مزیّت می شود و به نظر ما به سبب هر مزیّتی هم ترجیح حاصل می آید ولو ظنّ فعلی نیاورد. منتهی:

- در مقام اشکال به وجه دوّم گفتیم که: ابعد از باطل بودن در صورتی است که علم داشته باشیم و یا که احتمال بدهیم که بیشتر اقوال و فتاوای عامّه برخلاف واقع است.

- پس از آن می گفتیم که: لکنّه خلاف الوجدان و... لکن اکنون این حرف ها را پس گرفته و ملتزم به همان غلبه شده می گوئیم که غالبا اقوال آنها باطل بوده و به دور از حق است و الظّنّ یلحق الشّییء بالاعمّ الاغلب.

- یعنی در متعارضین کذائی نیز احتمال قوی می دهیم که این موافق باطل و آن مخالف حق باشد.

*دلیلتان بر این التزام به غلبه چیست؟

- دو امر است:

* یکی روایات است، از جمله حدیث ابی اسحاق ارجائی که صریح بود در اینکه اقوال آنها غالبا باطل است. چرا؟

- زیرا آنچنان که در حدیث گفته آمد، هرآنچه از امام علی علیه السّلام می پرسیدند، می رفتند و بر ضدّ آن فتوی داده و عمل می کردند.

- پس: نوعا اقوال آنها باطل است به دلیل صدق گفتار امام علی علیه السّلام و دروغ بودن ضدّ این صدق.

* یکی هم حکایتی است از قول ابو حنیفه که با صراحت می گوید: من با جعفر بن محمد علیه السّلام در هر آنچه می گوید و فتوی می دهد مخالفت کرده و خلاف آن را گفتم مگر در حال رکوع و سجود نماز که نمی دانم آیا او علیه السّلام چشمانش را باز می گذارد یا می بندد و لذا برای اینکه مخالفت شده باشد من یک چشم