متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 210

*حاصل پاسخ صاحب معالم به اشکال مرحوم محقّق اوّل چیست؟

اینستکه: احتمال تقیّه نسبت به کلمات حضرات معصومین علیه السّلام در مواردی که یکی از دو خبر موافق عامّه باشد یک احتمال اقرب به واقع و اغلب است تا احتمال تأویل در خبر دیگر و الظنّ یلحق الشیء بالاعمّ الاغلب.

- بنابراین ما احتمال تقیّه را تقویت کرده و خبر مخالف را بر موافق ترجیح داده و به احتمال تأویل در خبر مخالف اعتنا نمی کنیم.

*حاصل سخن شیخنا رحمه اللّه در ففیه، مع اشعاره بتسلیم ما ذکره المحقّق... الخ چیست؟

- اینستکه: پاسخ مرحوم صاحب معالم به ایراد مرحوم محقق خود مبتلای به دو ایراد است:

1 - اینکه شما بطور غیر مستقیم احتمال تأویل در خبر مخالف را قبول نمودید منتهی احتمال تقیّه را در جانب دیگر تقویت کرده و غلبه دادید.

- این بیان شما مشعر بر اینستکه: هردو احتمال وجود دارد و لکن یکی از آن دو اقوی و ارجح است، لکن شما خود ملاحظه فرمودید که:

* در برخی از موارد احتمال تقیّه عقلائی بود و جای تأویل نبود.

* در برخی از موارد هم که معیّنا احتمال تأویل منطقی بود، دیگر نوبت به احتمال تقیّه نمی رسید و موارد امکان تأویل از باب جمع عرفی بود که بر هر ترجیحی مقدّم است.

2 - اینکه شما فرمودید که احتمال تقیّه نسبت به احتمال تأویل اقرب و اغلب است، ما این اغلبیت را قبول نداشته و آن را صرف ادّعا می دانیم و موارد احتمال تأویل به مراتب بیشتر است.