متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 219

- و یا در این فرض از ما می خواستند که ما قضاوت کنیم که کدام یک به صدور نزدیک تر است و...؟ می توانستیم در آن که راجح است تخمین صدق و در آنکه مرجوح است تخمین کذب بزنیم، و الاّ اینکه دوتا خبر به ما برسد ممکن است که نسبت به راجح ظنّ به صدور نداشته باشیم، لکن نسبت به مرجوح ظنّ به صدور داشته باشیم.

- از اینجا معلوم می شود که اگر کسی از ما بپرسد که معنای اقرب الی الجهه چیست؟

- فی المثل: دو حدیث تعارض کرده اند در حالیکه یکی مخالف عامّه است و دیگری مطابق عامّه؟

- می گوئیم آنی که مخالف با عامّه است، اقرب الی بیان الواقع و آنکه مطابق عامّه است ابعد عن بیان الواقع و فیه احتمال التقیّه.

*انّما الکلام فعلا در چیست؟

- در اینستکه: در حال حاضر که ما آن علم اجمالی به صدق یا کذب احدهما را نداریم چه باید بکنیم؟

- چون علم اجمالی به صدق یا کذب احدهما نداریم، احتمال می دهیم که هردو خبر صادق باشند و لکن قدرت عمل به هردو خبر را نداریم چونکه متعارضین هستند.

- این عدم قدرت عمل به کلیهما نزّل منزله العلم الاجمالیّ بکذب احدهما.

- به عبارت دیگر: اینکه قدرت عمل به هردو خبر را نداریم فوقش اینستکه به احدهما حکم کنیم و این مثل اینستکه علم اجمالی به کذب احدهما داشته باشیم.

- اگر بپرسید در صورتیکه علم اجمالی داشتید به کذب احدهما و می خواستی که تخمین بزنی به صدق کدامیک از دو خبر تخمین می زدید؟

- می گوئیم به صدق آنکه راجح است، می گوئید: خوب اکنون هم نزّله منزله ذلک یعنی که پس از تنزیل تخمین بزن به اینکه، آنکه راجح است اقرب به صدور است.

- اینست معنای اقرب الی الصدور.

*جناب شیخ غرض از اینکه کلام را در معنای اقرب به صدور طول دادید چیست؟

- دفع شبهه ای است که برخی از بزرگان گرفتار آن شده اند و آن اینستکه:

- مرجّحات صدوریّه بر سه قسم اند:

1 - برخی از مرجّحات صدوریّه هستند که برای انسان ظنّ قوی تولید می کنند به اینکه هذا صدر و ذاک لم یصدر.

2 - برخی از مرجّحات صدوریّه هستند که مقداری ظنّ برای ما تولید می کنند بر اینکه هذا صدر و ذاک لم یصدر.

3 - برخی از مرجّحات صدوریّه نیز هستند که اصلا تولید ظنّ نمی کنند که هذا صدر و ذاک لم یصدر