متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 222

دیگر جور دیگر، فی المثل:

- دو حدیث تعارض کرده اند: یکی از آنها حدیثی است که به هر کتابی که مراجعه می کنیم به یک نسخه نقل شده است، لکن حدیث دیگر به نحوی است که در هر نسخه یک جور نقل شده است.

- مثلا در اینکه آیا علامت دم الحیض من جانب الایمن است یا من جانب الایسر؟

- در یک نسخه دارد من جانب الایمن و در نسخۀ دیگر دارد من جانب الایسر

- این اضطراب متن است و لذا آن خبری که متنش مضطرب نیست نسبت به آن خبری که متنش مضطرب است، ترجیح داشته و مقدّم است.

*جناب شیخ نکتۀ قابل توجه در رابطۀ با مرجّحات متنیه چیست؟

- اینستکه: مرجّحات متنیّه غیر از مرجّحات دلالیه هستند، و حال آنکه:

- برخی تمام مرجّحاتی را که مربوط به متن هستند برده اند به باب رجحان و یا مرجّحات دلالی یعنی که تمام مرجّحات متنیه را از قبیل مرجّحات دلالیّه بحساب آورده اند چنانکه تمام مرجّحات دلالیّه را از مرجّحات متنیّه حساب کرده اند.

- بعد گفته اند که بله، مرجّحات متنیّه مربوط به دلالت حدیث هستند و رجحان دلالی قابل مقایسه با سایر مرجّحات نیست و مجمع علیه است.

- بله این حضرات اشتباه بزرگی کرده اند چرا که مرجّحات متنیه بر چند قسم اند:

- برخی صدور روایت را تقویت می کنند مثل فصیح بودن، افصح بودن و....

- برخی مضمون روایت را تقویت می کند مثل منقول باللفظ بودن، منقول بالمعنی بودن و اینها ربطی به دلالت ندارد یعنی که دلالت حدیث را تقویت نمی کنند.

* مرجّحات دلالیّه به آن مرجّحاتی گفته می شود که یوجب الجمع بین الخبرین.

- به عبارت دیگر: فرق رجحان دلالی با سایر مرجّحات اینستکه:

- در سایر مرجّحات وقتی مرجّح بکار می رود، راجح اخذ و مرجوح طرح می شود.

- امّا در مرجّحات دلالیه سخن از طرح نیست بلکه صحبت از جمع بین الخبرین است یعنی کأنّ متعارضین نیستند.

*جناب شیخ مراد از مرجّحات جهتیّه چیست؟

- عواملی است که جهت صدور حدیث را تقویت می کند، و از جملۀ این مرجّحات مخالف عامّه بودن است.

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: در ترجیح خبر مخالف عامّه چهار احتمال داده شده است به اینکه چرا و به چه جهت