متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 224

- و حال آنکه، در بعضی جاها می شود گفت که فیه الرّشد، نه در همه جا:

* یک دفعه اینستکه: مسأله ذو قولین است یعنی که دو قول در مسأله وجود دارد که از آن دو قول یکی مطابق عامّه و یکی مخالف عامّه است، فی المثل:

- یک عدّه می گویند: جهر به بسم اللّه در نمازهای اخفاتیّه واجب است.

- یک عدّه می گویند: جهر به بسم اللّه در نمازهای اخفاتیّه حرام است.

- از طرفی عامّه نیز مثلا قائل اند به حرمت جهر به بسم اللّه.

- حال یکی از دو قول موافق این قول عامّه و دیگر مخالف با آن است.

- دوتا حدیث هم داریم که یکی می گوید: جهرا بخوانید، دیگری می گوید: اخفاتا بخوانید.

- در نتیجه: یکی از دو خبر یعنی آنکه می گوید جهر به بسم اللّه حرام است موافق با عامّه و آن خبر دیگر که می گوید: جهر به بسم اللّه واجب است، مخالف عامّه است.

- در اینصورت آیا می توانید بگوئید: لانّ فیه الرّشد به معنای اقرب الی الحق است؟

- اگر بگویید بله، می گوئیم پس دلیل اخصّ از مدّعی است.

- به عبارت دیگر:

- در این فرض می توان اشاره به خبر مخالف کرده بگوئیم فیه حق، یعنی مخالف عامّه را بگیرید چرا که این مخالف با عامّه حقّ است.

- لکن در صورتی که سه یا چهار یا پنج قول در مسأله وجود داشته باشد چه؟

فی المثل: در رابطۀ با جهر به بسم اللّه می توان گفت که در بین خود امامیّه اقوال زیاد است مثلا ممکن است پنج قول وجود داشته باشد، وجوب، استحباب، کرامت اباحه و... که یکی از این اقوال موافق با عامّه و بقیّه مخالف عامّه است.

- دو خبر معارض هم در این مسأله وجود دارد که یک خبر می گوید جهر به بسم اللّه واجب است، خبر دیگر می گوید جهر به بسم اللّه حرام است، یعنی که موافق عامّه و یکی مخالف با عامّه است و حال آنکه اقوال پنج قول است.

- حال آیا شما در اینجا می توانید بگوئید این خبر مخالف را بگیرید لانّ فیه الرّشد؟

- خیر، چرا؟

- بخاطر اینکه مخالف عامّه منحصر به این روایت نیست، بلکه علماء اقوال دیگری هم دارند که همه اش مخالف با عامّه است یعنی که می توان به هریک از آنها اشاره کرد و گفت: فیه الرّشد،... فیه الرّشد و....

- بنابراین: در بعضی از جاها می شود گفت که فیه الحقّ و آن در جایی است که مطلب منحصر باشد