متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 226

*جناب شیخ اگر کسی بگوید چشم خود را روی هم گذاشته و بدون محاسبه می گوئیم: لانّ فیه

الرّشد تعبدا چه می گوئید؟

- می گوئیم در آن صورت از وجه اوّل و سوّم بدتر می شود چونکه در آنجا نیز وجه ترجیح تعبّدیت بود که با وجه حجیّت که طریقیّت باشد ناسازگار بود.

- بدتر بودن این مطلب بخاطر اینستکه: در اینصورت علّت آن تعبّدی است نه وجه ترجیحش، چونکه وجه ترجیحش لانّ فیه الرّشد است.

- یعنی اگر بگوئیم چطور فیه الرّشد می گوئید صدا نکنید که تعبّدی است و حال آنکه در آن دوتا ترجیح تعبّدی بود گرچه با وجه حجیّت سازگار نبود.

*حجب تعجّب شما در اینجا بخاطر چیست؟

اینستکه: در هرکجا که برای چیزی علّت آورده می شود، علّت ارتکاذی است و نه علّت تعبّدی

خلاصه اینکه: اگر در وجه دوّم یعنی لانّ فیه الرّشد با محاسبه جلو برویم صحیح از آب درنمی آید، چشم بسته هم که وارد بشویم از وجه اوّل و سوّم بدتر است.

*وجه چهارم چه بود؟

- این بود که خبر مخالف عامّه را مقدّم می داریم اذ لیس فیه احتمال تقیّه و موافق را کنار می گذاریم چون احتمال تقیّه در آن وجود دارد. بله یک خبری عنوان شد و آن این بود که:

- ما سمعته منّی یشبه قول النّاس ففیه التّقیّه، و ما سمعته منّی لا یشبه قول النّاس فلیس فیه التّقیّه.

امّا: معلوم نیست که این خبر مربوط به خبرین متعارضین باشد و معلوم نیست که مراد از یشبه قول النّاس و فیه التّقیّه، چیست، آیا یشبه را می شود یوافق و یا یخالف معنا کرد؟

- خیر، معنای یشبه، یوافق و یخالف نیست بلکه به معانی دیگر هم بکار رفته است مثلا یشبه الکتاب یا یشبه السّنّه و....

- شباهت معنایش اینستکه: آن حضرات در فقه قواعد باطله ای دارند که از نظر ما قابل قبول نیستند.

- پس: بر پایۀ این احتمال، معنای حدیث مذکور اینستکه: هر حدیثی را که از قول ما برای شما نقل می کنند که مبتنی و متفرّع بر مبانی باطلۀ آنهاست و قواعد آنها بر این مورد منطبق است از روی تقیّه بوده و فاقد ارزش است و لذا ربطی به تعارض خبرین در خصوص مسائل فرعیّه ندارد.

- الحاصل: مراد از یشبه در اینجا اینستکه: ببین خبر با کدام قاعده سازگار است یا قاعدۀ عامّه و یا با قاعدۀ خاصّه، فی المثل:

- دو خبر باهم تعارض کرده اند، در حالیکه در یکی از آن دو آمده است که رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله در فلان محلّ و در فلان عمل سهو کرد، حدیث دیگر می گوید که خیر، رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله در فلان محلّ، فلان عمل