متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 23

فرا راه ایشان قرار داشت و...

حال: اگر سؤال شود که مسلمانان صدر اسلام در رابطۀ با واجبات و محرمات چه می کردند؟

- می گوئیم: بلاشک هرکجا که احتمال وجوب و یا حرمت می دادند از اصل برائت عقلی مدد می گرفتند به این معنا که:

- بیانی نرسیده است، عقاب بلا بیان هم که قبیح است، پس: عقابی نیست.

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: جریان ورود تخصیصات و تقییدات و بیان آنها نیز از همین قرار است، یعنی:

- روز اول، عمومات و کلیّاتی ابلاغ می گردید و مدّت زمانی مسلمانان، براساس مصالحی مأمور به عمل به ظواهر بودند.

- البته مانعی ندارد که مسلمین بخاطر مصالح مهمتری برخی از واجبات را برای مدّت زمانی ترک و برخی محرمات را که هنوز برای آنها فعلی نشده بود مرتکب شوند.

- فی المثل: یک عام گفته: اکرام علماء حلال است، که ظهور در عموم دارد و فاسق و عادل را در بر می گیرد، مضافا بر اینکه ظهور در حلیّت و اباحه دارد و مسلمانان نیز عالم عادل را اکرام نکرده و مثلا عام فاسق را اکرام می کردند و... و حال آنکه در واقع از همان اوّل اکرام علماء عدول واجب و اکرام فساق حرام بوده است و لکن بیان نگردید و موجب القاء در مفسده و تقویت مصلحت شد و لکن برای دست یابی به مصالح مهمتری ارتکاب به این تالی فاسدها موقتا ممکن بود و...

الحاصل: وجه سوّم اوجه الوجوه و کاملا منطقی و طبیعی است.

*حاصل اشکال مستشکل در و دعوی: الفرق بین اخفاء التکلیف الفعلی... الخ چیست؟

اینستکه: قیاس مسأله مورد بحث ما به مسألۀ صدر اوّل، مع الفارق است.

- به عبارت دیگر: نسبت به مسلمین روزهای اوّلیّه اسلام، مطلب از قبیل اخفاء التکلیف الفعلی و ابقاء المکلف علی ما کان علیه بحکم العقل من الفعل و الترک، است.

- و این مانعی ندارد که برای مصالح مهمتری فعلا بیان نشود و موجب ترک واجب و یا فعل حرامی هم بشود.

- امّا نسبت به ازمنۀ بعدی یعنی زمان حضرات ائمه علیهم السّلام تکالیف بصورت عمومات و کلیّات بیان شده است و مثلا فرموده: (احلّ لکم ما فی الارض جمیعا، و براساس آن انسان خیال می کند که همه چیز حلال است و واجب یا حرامی در بین نیست و چنین چیزی موهم است و لذا این قبیح است و لکن اوّلی خیر، پس: قیاس مع الفارق است.

*حاصل پاسخ شیخنا به اشکال فوق چیست؟