متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 232

متن أنّ الخبر الصّادر تقیّه، یحتمل أن یراد به ظاهره فیکون من الکذب المجوّز لمصلحه، و یحتمل أن یراد منه تأویل مختف علی المخاطب فیکون من قبیل التّوریه، و هذا ألیق بالإمام علیه السّلام، بل هو اللاّئق؛ إذا قلنا بحرمه الکذب مع التّمکّن من التّوریه.

ترجمه

امور باقی ماندۀ در این مقام:

- امر اول: اینکه خبر صادرۀ از روی تقیّه:

اشاره

1 - احتمال دارد که ظاهرش اراده شده باشد که در آن صورت (چنین چیزی) در مقولۀ کذب مجوّز (و یا دروغ دارای جواز) است، به دلیل مصلحتی (مثل حفظ نفسه الشریفه و...)

2 - و احتمال دارد که از آن حدیث، تأویل پنهان شدۀ بر مخاطب اراده شده باشد که در آن صورت (چنین چیزی) از قبیل توریه است.

- و این توریه انسب به شأن امام علیه السّلام و بلکه، اگر ما با وجود تمکّن از توریه قائل به حرمت دروغ باشیم، لایق و مناسب با شأن امام علیه السّلام است.

***

تشریح المسائل

*موضوع بحث در تنبیه اوّل چیست؟

- حمل موارد تقیّه بر توریه است.

*مقدّمه سه اصطلاح صدق، کذب و توریه را تعریف کنید.

* صدق کلامی است که از ناحیۀ متکلم صادر شده و نصّ یا ظاهر در یک مطلب بوده و مطابق با واقع است، و متکلّم نیز همان ظهور و مفاد را اراده می کند.

- فی المثل می گوید: هوا بارانی است، با اراده هم آن را بگوید، فی الواقع هم هوا بارانی باشد.

پس: الصدق، هو المطابقیّه.

* کذب نیز کلامی است که نصّ و یا ظاهر است، متکلّم هم همان ظاهر را اراده کرده است و لکن مطابق با واقع نیست.

- فی المثل می گوید: زید قائم، با اراده هم می گوید و لکن دروغ می گوید چرا که ما شاهد هستیم که زید نشسته است و یا خوابیده است و....

- پس: الکذب هو اللاّ مطابقیّه.

* توریه، نیز کلامی است که از گوینده ای صادر می شود و ظهور در مطلبی دارد و لکن وی آن ظاهر را