متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 234

- چنین صورتی داخل در مقولۀ کذب می شود، منتهی کذبی که مجوّز است یعنی که تجویز شده است.

2 - احتمال هم دارد که امام علیه السّلام توریه کرده باشد تا که خود را از شرّ دشمنان حفظ کرده باشد، فی المثل در مثال فوق از ظاهر حدیث خلاف آن را اراده کرده باشد و مراد واقعی ایشان این باشد که بدون شروط صحت، متعۀ نساء حرام است و لکن این قید را نیاورده است و لذا امر بر مخاطب مشتبه شده باشد.

*با توجّه به مطالب فوق مراد شیخنا از و هذا الیق بالامام علیه السّلام... الخ چیست؟

- پاسخ به یک سوال مقدّر است مبنی بر اینکه کدام یک از این دو احتمال با شأن امام علیه السّلام مناسب تر است؟ و لذا:

- در ابتدا می فرماید: احتمال ثانی که از قبیل توریه باشد الیق و انسب به شأن امام علیه السّلام است ولو احتمال اوّل هم که کذب است، روا و جایز باشد.

- امّا بعد با کلمۀ ترقی می فرماید: بلکه منحصرا همین دوّمی لایق و مناسب با شأن امام است و نه اوّلی.

*این کلام شیخ بر چه مبنائی است؟

بر همان مبنائی است که در مقدّمه آورده شد مبنی بر اینکه دروغ تنها در صورتی جایز است که توریه ممکن نباشد و إلاّ در صورت امکان توریه، دروغ حرام است چونکه اضطرار کامل حاصل نشده است.

- حال فرض بر اینستکه: امام علیه السّلام همیشه متمکّن از توریه است و توریه برای ایشان بسیار سهل الوصول است.

- پس: بر این مبنا دیگر نوبت به کذب نمی رسد و ما نیز همین را تقویت کرده می گوئیم که تقیّه های امام علیه السّلام از این باب بوده است یعنی که معانی بعیده ای را از کلام اراده می کردند که مطابق با واقع است و لکن آن معانی از ظاهر کلام درنمی آید، مضافا بر اینکه دفع شرّ از ایشان هم شده است، چرا که معاندین گمان می کرده اند که امام همان مطالب آنها را فرموده است.