متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 235

متن الثانی

أنّ بعض المحدّثین - کصاحب الحدائق - و ان لم یشترط فی التّقیّه موافقه الخبر لمذهب العامّه؛ لأخبار تخیّلها دالّه علی مدّعاه، سلیمه عمّا هو صریح فی خلاف ما ادّعاه، إلاّ أنّ الحمل علی التّقیّه فی مقام التّرجیح لا یکون إلاّ مع موافقه أحدهما؛ إذ لا یعقل حمل أحدهما بالخصوص علی التّقیّه إذا کانا مخالفین لهم.

فمراد المحدّث المذکور لیس الحمل علی التّقیّه مع عدم الموافقه فی مقام التّرجیح - کما أورده علیه بعض الأساطین(1) فی جمله المطاعن علی ما ذهب إلیه من عدم اشتراط الموافقه فی الحمل علی التّقیّه - بل المحدّث المذکور لمّا أثبت فی المقدّمه الاولی من مقدّمات الحدائق خلوّ الأخبار عن الأخبار المکذوبه - لتنقیحها و تصحیحها فی الأزمنه المتأخّره، بعد أن کانت مغشوشه مدسوسه - صحّ لقائل أن یقول: فما بال هذه الأخبار المتعارضه الّتی لا تکاد تجتمع؟! فبیّن فی المقدّمه الثانیه دفع هذا السّؤال، بأنّ معظم الاختلاف من جهه اختلاف الائمّه علیهم السّلام مع المخاطبین، و أنّ الاختلاف إنّما هو منهم علیهم السّلام، و استشهد علی ذلک بأخبار زعمها دالّه علی أنّ التّقیّه کما تحصل ببیان ما یوافق العامّه، کذلک تحصل بمجرّد إلقاء الخلاف بین الشّیعه؛ کیلا یعرفوا فیؤخذ برقابهم(2).

و هذا الکلام ضعیف؛ لأنّ الغالب اندفاع الخوف بإظهار الموافقه مع الأعداء، و أمّا الاندفاع بمجرّد رؤیه الشّیعه مختلفین مع اتّفاقهم علی مخالفتهم، فهو و إن أمکن حصوله أحیانا، لکنّه نادر جدّا، فلا یصار إلیه فی جلّ الأخبار المتخالفه، مضافا إلی مخالفته لظاهر قوله علیه السّلام فی الرّوایه المتقدّمه: «ما سمعت منّی یشبه قول النّاس ففیه التّقیّه، و ما سمعت منّی لا یشبه قول النّاس فلا تقیّه فیه».

ترجمه

امر دوّم: اینکه بعضی از محدثین در تقیه موافقت خبر با عامه را شرط نکرده

اشاره

- اینکه بعضی از محدّثین مثل صاحب حدائق، گرچه در تقیّه، (منحصرا) موافقت خبر با مذهب عامّه را شرط نکرده است (و معتقد است که با غیر موافق یعنی مخالف نیز تقیّه حاصل می شود)، به خاطر اخباری که ایشان خیال کرده است، دال بر مدّعای او بوده و سالم است که معارضۀ آن روایت (یعنی: ما یشبه قول الناس) که مخالفت صریح دارد با مورد ادّعای ایشان.