متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 236

1- (1) - هو الوحید البهبهانی فی الفوائد الحائریّه: 355. یا القوائد الجدیده، فائده الثانی.

2- (2) الحدائق 5:1-8.

توجیه شیخنا از کلام مرحوم محدّث:

- الاّ اینکه: حمل بر تقیّه در مقام ترجیح (یعنی در مقام تعارض خبرین) وجود ندارد مگر با موافقت یکی از دو خبر با عامّه (یعنی در مقام تعارض خبرین که پای ترجیح در میان است، قبول دارد که با موافقت است که ترجیح درست می شود). چرا؟

- زیرا: حمل یکی از دو خبر متعارض در صورتیکه هردو مخالف عامّه باشند، بالخصوص بر تقیّه معقول نیست.

- پس: مراد محدّث مذکور از (حمل بر تقیّه با مخالفت)، حمل بر تقیّه با مخالفت در مقام ترجیح نیست (یعنی قبول دارد که در بحث متعارضین، خبر موافق از روی تقیّه صادر شده است)، چنانکه برخی از اساطین یعنی مرحوم وحید بهبهانی آن را در قالب طعنه هایی بر این سخن صاحب حدائق که فرموده:

موافقت با عامّه در حمل بر تقیّه شرط نیست، وارد کرده است.

- بلکه محدّث مذکور وقتی در مقدّمۀ اوّل از مقدّمات حدائق، خالی بودن این اخبار را به دلیل تنقیح و تصحیحشان در زمانهای اخیر پس از مغشوشه و مدسوسه بودنشان، از اخبار دروغ اثبات کرده (و مدّعی مقطوع الصدور بودنشان شده است)، برای یک گوینده صحیح است که به ایشان بگوید:

شبهه بر صاحب حدائق:

- پس: وضعیّت این اخبار متعارضه ای که (فی المثل: یکی می گوید عرق جنب از حرام پاک است و دیگری می گوید نجس است و) قابل جمع نیستند چه می شود؟

پاسخ صاحب حدائق به این شبهه:

- پس: صاحب حدائق در مقدّمۀ دوّم (که تنکابنی می گوید اوّل) از مقدّمات حدائق دفع این شبه را بیان می کند به اینکه:

- معظم این اختلافات و تعارضات از جهت اختلاف در فرمایشات ائمّه علیهم السّلام است به مخاطبین و پیروانشان، و اینکه این القاء اختلاف از ناحیۀ خود ایشان است، و استشهاد کرده است به اخباری (مثل:

هذا ابقی لنا و لکم...)، و گمان کرده این اخبار دلالت دارد بر اینکه تقیّد، همانطور که تحصیل می شود با بیان آنچه موافق عامّه است، هکذا تحصیل می شود به مجرّد القاء اختلاف در شیعه بخاطر اینکه شناخته نشوند.

مناقشۀ شیخنا در کلام صاحب حدائق:

- این کلام مرحوم محدّث بحرانی ضعیف است. چرا؟

- زیرا غالبا دفع شرّ (یعنی تقیّه) با اظهار موافقت با دشمنان حاصل می آید.

- لکن اندفاع خوف تقیّه به صرف رؤیت اختلاف در میان شیعه، با وجود (علم به) اتفاق آنها بر