متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 24

اینستکه:

- اوّلا: این فرق گذاری ممنوع است، چرا که ما از شما خواهیم پرسید که چرا از روز اوّل، واجبات و محرمات بیان نشد تا که مسلمین به برائت عقلیّه مراجعه نکرده و در واقع تقویت واجب و القاء در مفسده ای پیش نیاید؟

- خواهید گفت که بخاطر مصلحت مهمّۀ تدرّج احکام و...

- خوب ما نیز مطلب شما را عینا در رابطۀ با ازمنۀ بعدی آورده می گوئیم که مانعی ندارد که اوّل بصورت عام آورده و در واقع خصوص مراد باشد و سالها بعد قرینۀ آن را ابلاغ نماید.

- البته در این بین بطور موقتی القاء در مفسده و تقویت مصلحت نیز رخ می دهد و لکن بخاطر مصالح مهمتری بلا اشکال بوده، قانون تزاحم هم ایجاب می کند که اهمّ بر مهم مقدّم شود.

- غایه الامر اینستکه: آن اوّلی یعنی خطاب عام، لمصلحه از قبیل عدم البیان باشد و این دوّمی یعنی قرینۀ آن از قبیل بیان العدم.

- پس: قیاس مع الفارق نیست، بلکه از باب تنقیح مناط است.

- ثانیا: می توان گفت که هردو یعنی هم اولی و هم دوّمی از قبیل بیان العدم است منتهی:

* دوّمی به برکت عمومات و اطلاقات از قبیل احلّ لکم ما فی الارض و... از قبیل بیان العدم است.

* و اوّلی به برکت خطبۀ شریفه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله در حجّه الوداع که فرمود: (معاشر النّاس ما من شیء یقرّبکم الی الجنّه الاّ و قد امرتکم به، و ما من شیء یباعدکم عن النار الاّ و قد نهیتکم عنه).

- یعنی که همه احکام از واجب و حرام تبیین شده است و چیزی نمانده که ابلاغ نکرده باشد.

- حال: اگر موضوعی را یافتیم که در میان آن واجبات و محرّمات نبود چه؟

- می گوئیم: آنچه را که فرموده است، نسبت به این موضوع بیان العدم است یعنی که اگر این نیز واجب یا حرام بود، بیان می شد و لکن نشده است و...

نکته: آنچه تابه حال گفته شد در رابطۀ با عمومات و مطلقاتی بود که بیانگر حکم تخصیص و اباحه و غیر الزام هستند.

*پس مراد از بل یجوز ان یکون مضمون العموم و الاطلاق هو الحکم الالزامیّ... الخ چیست؟

بیان سوّمین نکته در پاسخ مزبور است و لذا می فرماید:

- بلکه نسبت به عموماتی هم که مبیّن حکم الزامی هستند مثل مثلا اکرم العلماء و... و لکن در واقع خصوص از آن مراد است باز مانعی ندارد که آن بیان عام از این باب باشد که در خود امر کردن و خطاب نیز مصلحت وجود داشته است و لذا بصورت عام و کلّی فرموده است، ولو در مکلّف به و عمل مصلحتی نباشد.