متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 241

متن فالّذی یقتضیه النّظر - علی تقدیر القطع بصدور جمیع الأخبار الّتی بأیدینا، علی ما توهّمه بعض الأخباریّین(1) ، أو الظّنّ بصدور جمیعها إلاّ قلیلا فی غاید القلّه، کما یقتضیه الإنصاف ممّن اطّلع علی کیفیّه تنقیح الأخبار و ضبطها فی الکتب - هو أن یقال: إنّ عمده الاختلاف انّما هی کثره إراده خلاف الظّواهر فی الأخبار امّا بقرائن متّصله اختفت علینا من جهه تقطیع الأخبار أو نقلها بالمعنی، أو منفصله مختفیه من جهه کونها حالیّه معلومه للمخاطبین أو مقالیّه اختفت بالانطماس، و أمّا بغیر القرینه لمصلحه یراها الإمام علیه السّلام من تقیّه - علی ما اخترناه، من أنّ التقیّه علی وجه التوریه - أو غیر التقیّه من المصالح الاخر.

ترجمه

پاسخ شیخنا به سوال مورد بحث:

- پس: آنچه که نظر و دقت اقتضای آن را دارد، بنابر فرض قطع به صدور تمام این اخباری که فعلا در دست ماست، بنابر قول بعض اخباریین (مثل صاحب حدائق، صاحب وسائل، آقای استرابادی و...) و یا بنابر فرض ظنّ به صدور تمام این اخبار مگر تعداد بسیار کمی از آنها چنانکه این ظنّ به صدور را اقتضا می کند انصاف کسی که بر چگونگی تنقیح اخبار و ضبط آنها در کتب آگاهی دارد: اینستکه گفته شود که:

- عمدۀ اختلاف و تعارضات در اخبار، آن کثرت ارادۀ خلاف ظواهر (یعنی تأویلات) در اخبار است:

1 - یا (با اعتماد بر) قرائن متّصله بوده است (مثل قرینۀ استحباب در قصّو الشّوارب و اعفو اللحاء)، که این قرائن از دید ما مخفی مانده اند.

* یا به جهت تقطیع (یعنی قطعه قطعه کردن) این اخبار.

* یا به (سبب) نقل به معناست (مثل کسی که الناس کالبهائم، همّهم علفهم را نقل به معنا کرده بگوید: قال علی علیه السّلام الناسّ کالکلب و الخنزیر).

2 - یا (با اعتماد بر) قرائن منفصله بوده است که از دید ما پنهان مانده اند:

* یا بخاطر حالیّه بودن قرینه که برای مخاطبین در مجلس معلوم بوده (مثل: ادع الدّعا عند رؤیت الهلال، که امر عقیب توهم حظر و اجازه است و پس از نقل توسط دیگری و از بین رفتن قرینه، وجوبی شده و با ینبغی الدّعا... تعارض می کند.).

* یا بخاطر مقالیّه بودن قرینۀ منفصله بوده است (مثل: اذا افطرت بغیر عذر فاعتق رقبه مؤمنه) که به سبب از بین رفتن (مؤمنه) از ما پنهان مانده است (و لذا با روایت لا تعتق الکافره تعارض می کند چونکه رقبه شامل مؤمنه و کافره هردو می شود).