متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 242

1- (1) - انظر الفوائد المدنیّه: 52-53، هدایه الأبرار: 17، و الحدائق 17:1 و ما بعدها.

3 - و یا (این ارادۀ خلاف ظاهر) بدون تکیه بر قرینه بوده است به دلیل مصلحتی که امام علیه السّلام از روی تقیّه می دیده است، بنابر آنچه که ما اختیار کرده و گفتیم که تقیّۀ امام بر وجه توریه است (و نه بر وجه کذب)، یا غیر تقیّه از دیگر مصالح (مثل حفظ جان شیعیان).

***

تشریح المسائل

*حاصل سخن شیخنا در فالّذی یقتغیه النّظر... الخ در رابطۀ با اختلاف و تعارض اخبار چیست؟

- اینستکه: فی الحال ما به لحاظ سندی مشکلی نداشته و نوع احادیثی که در کتب اربعه وجود دارند، معتبراند، منتهی:

1 - به عقیدۀ اخباریها از باب قطع به صدور حجت هستند.

2 - به عقیدۀ انسدادیون از باب ظنّ مطلق حجّت هستند.

3 - و به عقیدۀ مشهور از باب ظنّ خاص حجّت هستند یعنی که نوعا جامع شرائط حجیّت بوده و مفید ظنّ به صدور آنها از ناحیه معصوم هستند مگر اقلّ قلیلی از احادیث.

- از بحث سند که بگذریم و بپذیریم که نوع احادیث موجود در کتب معتبرۀ ما، مظنون و موثوق الصدور هستند، نوبت می رسد به اینکه پس این همه تعارضات و تناقضات چیست؟

- به نظر ما ائمّه علیهم السّلام نیز مثل دیگر متکلّمین و به روش عقلاء عالم و اهل محاوره:

* گاهی سخنی می فرمودند که نصّ در مطلوب بود و قابل تأویل نبود.

* گاهی سخنی می فرمودند که ظهور در معنائی داشت و همان ظاهر را اراده می کردند.

* گاهی سخنی می فرمودند که ظهور در معنائی داشت و لکن امام آن ظهور را اراده نکرده بلکه خلاف ظاهر آن کلام مرادشان بود، منتهی سخنان آنها همراه با یک سلسله قرائن لفظیّه، مقالیّه، حالیّه و مقامیّه، متّصله و منفصله و... می بود به نحوی که مخاطبین به برکت آن قرائن مرادات ائمّه علیهم السّلام را می فهمیدند.

- امّا بعدها و در بستر زمان که احادیث مزبور برای ما نقل می شود، عوامل متعدّدی باعث می شود که آن قرائن محفوظۀ به کلام، به دست ما نرسد و حقیقت امر بر ما مشتبه شود و ما گمان کنیم که ائمه علیه السّلام ضدّ و نقیض گفته اند و لذا مثل محدّث بحرانی رحمه اللّه درصدد رفع و حلّ آن اقدام کنیم.

- خیر، تناقض گوئی در کار نبوده است بلکه عدم بلوغ قرائن مسأله ساز شده است و الاّ حقیقت امر هم همان است که گفته شد.

*مراد از انّ عمده الاختلاف انّما هی کثره اراده خلاف الظّواهر... الخ چیست؟

- اشاره به برخی از عوامل از بین رفتن قرائن است از جمله: