متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 245

1- (1) - فإنّه قدّس سرّه جمع فی الاستبصار بین الأخبار المتعارضه تبرّعا و إن لم یعتمد عله حتّی یعمل به، و غرضه بیان إمکان الجمع بین الأخبار المتعارضه، حتّی لا یشنّع علی الشیعه، کما صرّح به فی أوّل التهذیب: 2-4، انظر القوانین 278:2، و الفصول: 441، و مناهج الأحکام: 313، و راجع الاستبصار 3:1-5.

2- (2) - الوسائل 750:4، الباب 13 من أبواب القراءه، الحدیث 3، و الحدیث منقول بالمعنی.

3- (3) - الوسائل 49:3-50، الباب 16 من أبواب أعداد الفرائض، الحدیث 6، و الحدیث وارد فی مطلق النوافل، و لعلّ مراد المصنّف حدیث آخر لم نقف علیه.

4- (4) - الوسائل 320:5، الباب 9 من أبواب الخلل الواقع فی الصلاه، الحدیث 3.

5- (5) - الوسائل 166:3، الباب 35 من أبواب المواقیت، الحدیث 9.

6- (6) - مثل ما رواه فی الوسائل عن أبی عبد اللّه علیه السّلام، قال: «قلت: عوره المؤمن علی المؤمن حرام؟ قال: نعم، قلت: أعنی سفلیه، فقال: لیس حیث تذهب، إنّما هو إذاعه سرّه». الوسائل 367:1، الباب 8 من أبواب آداب الحمّام، الحدیث 2. و ما رواه فی الوسائل أیضا عن الرضا علیه السّلام: «إنّ اللّه یبغض البیت اللّحم و اللّحم السمین، قال: فقیل له إنّا لنحبّ اللّحم، و ما تخلوا بیوتنا منه، فقال: لیس حیث تذهب، إنّما البیت اللّحم الذی تؤکل فیه لحوم الناس بالغیبه، و أمّا اللّحم السمین فهو المتبختر المتکبّر المختال فی مشیه» الوسائل 601:8، الباب 152 من أحکام العشره، الحدیث 17.

جواز ردّ الخبر و إن کان ممّا ینکر ظاهره(1) ، حتّی إذا قال للنّهار: إنّه لیل، و للیل: إنّه نهار(2) ، معلّلا ذلک بأنّه یمکن أن یکون له محمل لم یتفطّن السّامع له فینکره فیکفر من حیث لا یشعر، فلو کان عمده التّنافی من جهه صدور الأخبار المنافیه بظاهرها لما فی أیدینا من الأدلّه تقیّه، لم یکن فی إنکار کونها من الإمام علیه السّلام مفسده، فضلا عن کفر الرادّ.

ترجمه

شیخنا و آوردن مؤیّدی از شیخ طوسی بر گفتار خودشان:

- و به آنچه که ما گفتیم (که منشأ این تعارضات، ارادۀ خلاف ظاهر است) ناظر است کار شیخ طوسی رحمه اللّه در استبصار، از اظهار امکان جمع میان متعارضات اخبار:

1 - با اخراج (و یا تصرّف و تأویل) یکی از دو خبر متعارض (مثل: اغتسل یوم الجمعه، و ینبغی غسل الجمعه.

2 - یا با اخراج هردوی آنها (مثل: ثمن العذره سحت و لا بأس ببیع العذره)، از ظاهرش به یک معنای بعید (که در اوّلی در اغتسل تصرّف کرده و آن را حمل بر ینبغی یعنی استحباب کرده و در دوّمی در هردو روایت تصرف نموده است.).

- و چه بسا از این اخبار توجیهات و تأویلاتی آشکار می شود که به مراتب بعیدتراند از آنچه که شیخ طوسی ذکر کرده است و (این توجیهات) شهادت می دهد به اینکه آنچه شیخ طوسی از این محامل (توجیه و تأویلات) ذکر کرده، غیر بعید از مراد امام علیه السّلام است، گرچه اگر قرینه ای بر این توجیهات در آنها پیدا نشود آن توجیهات از ظاهر کلام بعید است.

شاهد اوّل:

- از جملۀ این توجیهات: اینکه از یکی از ائمه علیه السّلام که درود خدا بر آنان باد روایت شده است که وقتی یکی از جاسوسان اهل عراق از ایشان پرسید و گفت: در نماز زوال (یعنی ظهر) چند آیه می خوانید؟

- حضرت فرمودند: 80 آیه. سائل دیگر سوالش را اعاده نکرده (و رفت).

- حضرت فرمودند: گمان می رود که او اهل درک است.

- (اصحاب) به حضرت عرض کردند، مرادتان از آن نماز زوال و آن 80 آیه چیست؟

- حضرت فرمودند: مراد من از این آیات، آیاتی است که در نافلۀ ظهر خوانده می شود، چرا که دو سورۀ حمد و اخلاص در دو رکعت بیشتر از 20 آیه نیست، و نافلۀ ظهر است که 80 رکعت است (چرا که 8 رکعت است و در هر رکعت 10 آیه خوانده می شود).